Cảnh báo người Serbia ở Bosnia và Herzegovina

Phần một

Người đàn ông ngồi đối diện Viktor có mái tóc kiểu Beethoven, gọng kính dày như trứng bồ câu vắt ngang sống mũi. Trông ông ta giống như một giáo sư đại học hiền lành, lịch thiệp, nói chuyện hài hước, nhã nhặn. Thoạt nhìn, khó có thể liên tưởng ông ta với một chính trị gia xảo quyệt đáng ghét.

Tuy nhiên, chính người đàn ông tưởng chừng hiền lành này lại là một trong những nhà lãnh đạo tàn bạo nhất châu Âu kể từ sau Thế chiến thứ hai, tay ông ta nhuốm đầy máu của các cuộc diệt chủng.

Viktor thầm đọc lý lịch của người đàn ông trước mặt: Radovan Karadžić, sinh ra ở một ngôi làng nhỏ trong vùng núi Durmitor, phía bắc Cộng hòa Montenegro, Nam Tư. Năm 1990, ông ta bỏ nghề y sang chính trị, thành lập Đảng Dân chủ Serbia Bosnia, và được bầu làm chủ tịch, cũng là người được ủng hộ nhất, có khả năng cao nhất trở thành Tổng thống Cộng hòa Serbia Bosnia trong năm nay.

Dù mới tham gia chính trường không lâu, nhưng ông ta lại ăn nói sắc sảo, giỏi tranh luận trong đấu tranh chính trị và đàm phán ngoại giao, biết khéo léo lợi dụng mâu thuẫn giữa người Hồi giáo Bosnia và người Croatia để duy trì vị thế chính trị của mình. Ông ta thường xuyên tham gia các cuộc đàm phán và gặp gỡ quốc tế để phát biểu, bảo vệ lợi ích của người Serbia. Vì lẽ đó, nhiều người Serbia gọi ông ta là chính trị gia xuất sắc nhất của Serbia, một anh hùng đã xoay vần các cường quốc châu Âu và Mỹ trong lòng bàn tay.

Khi Viktor hỏi Yanaev làm thế nào để đối phó với Karadžić, Yanaev, người đã nghiên cứu kỹ về ông ta, nói thẳng thừng: "Karadžić là một con cáo già xảo quyệt và âm hiểm, đừng mong nhận được lời hứa và đảm bảo chắc chắn từ miệng hắn ta. Khi cần thiết hãy uy hiếp và dụ dỗ hắn ta, anh phải cho hắn ta biết rằng câu nói Liên Xô có thể quyết định cục diện nội chiến Nam Tư là thật, chứ không phải bịa đặt."

"Anh nói là người Serbia sẽ từ bỏ hận thù với người Croatia và người Hồi giáo sao? Mọi người sẽ ngồi lại ôn hòa đàm phán chia cắt lãnh thổ Bosnia và Herzegovina ư? Xin lỗi, ông Viktor, ý nghĩ này của anh nói sao nhỉ? Có hơi ngây thơ một chút không?" Karadžić dùng nhíp kẹp một viên đường bỏ vào cà phê, ông ta từ từ nâng ly cà phê lên nhấp một ngụm, thoải mái như đang trò chuyện phiếm với bạn bè.

"Ông phải biết rằng Serbia luôn bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền của Nam Tư. Chúng tôi không thể để Croatia và người Hồi giáo độc lập, đây là sự sỉ nhục đối với người Serbia. Ngay cả khi phải dùng những biện pháp cực đoan, không để lại một người ngoài nào trên đất Bosnia và Herzegovina. Chúng tôi cũng không tiếc!"

"Chậc chậc chậc, đây là ám chỉ diệt chủng biến tướng sao?" Viktor vắt chân trái, thoải mái thưởng thức màn trình diễn chính trị xuất sắc của Karadžić.

"Tôi đâu có nói vậy, ông Viktor. Bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Bosnia và Herzegovina là trách nhiệm của mỗi người Serbia. Sẽ không thay đổi chỉ vì tôi là ứng cử viên tổng thống." Karadžić đổi giọng, lại ra vẻ điềm tĩnh như không hề nói gì vừa rồi.

"Thôi được rồi, ông Karadžić, ý ông tôi còn không rõ sao?" Viktor không có hứng thú tiếp tục nói chuyện phiếm với Karadžić. Anh ta tiếp tục nói: "Tôi chỉ muốn nói cho ông biết quan điểm của Moscow về cuộc chiến Nam Tư, phát động chiến tranh là việc của các ông, chúng tôi muốn can thiệp cũng không có quyền, đúng không. Nhưng mà, cấp cao Moscow vẫn muốn nhắc nhở ông một điều."

Viktor cố ý dừng lại, nhằm khơi gợi sự tò mò của Karadžić. Quả nhiên đối phương có chút không kiềm chế được mà hỏi: "Nhắc nhở tôi điều gì? Người Serbia làm việc luôn có chừng mực mà."

"Nhắc nhở ông đừng ngu ngốc đến mức thực hiện diệt chủng." Viktor thuật lại nguyên vẹn lời của Yanaev cho Karadžić: "Tôi không quan tâm người Serbia và người Croatia, và người Hồi giáo có thù hận sâu sắc gì trước đây. Nhưng một khi ông phát động các cuộc thảm sát và tấn công nhằm vào thường dân, đừng nói NATO, ngay cả Liên Xô chúng tôi cũng sẽ không tha cho các ông."

Viktor nói với vẻ hùng hồn, trong lòng thực ra cũng đang tính toán cho Liên Xô. Bởi vì anh ta cũng đang thắc mắc, tại sao Yanaev lại tin tưởng đến vậy rằng Karadžić sau khi phát động chiến tranh cũng sẽ tiến hành diệt chủng thường dân?

Yanaev, người am hiểu lịch sử, hiểu rất rõ rằng khi Karadžić với niềm tin dân tộc Đại Serbia trở thành tổng thống Serbia Bosnia, Bosnia và Herzegovina sẽ rơi vào cuộc nội chiến kéo dài ba năm rưỡi. Trong suốt 3 năm rưỡi nội chiến, Karadžić trở thành linh hồn và biểu tượng của người Serbia Bosnia. Trong 3 năm rưỡi từ khi nội chiến Bosnia và Herzegovina bắt đầu đến khi kết thúc, 140.000 người Hồi giáo và người Croatia đã bị giết, hơn hai triệu người mất nhà cửa.

Tháng 11 năm 1995, sau khi nội chiến kết thúc, Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ đã bắt đầu truy tố Karadžić. Ông ta bị cho là đã ra hiệu cho cấp dưới thảm sát 9.000 thường dân Hồi giáo, và trục xuất một triệu thường dân Hồi giáo và Croatia khỏi nơi cư trú của họ. Đồng thời, Tòa án The Hague cũng buộc tội ông ta liên quan đến diệt chủng và tội ác chiến tranh, bao gồm việc thảm sát 11.000 người trong cuộc vây hãm Sarajevo từ năm 1992 đến 1995, và thảm sát 8.000 người Hồi giáo ở Srebrenica năm 1995.

"Chúng tôi đương nhiên sẽ không phát động các cuộc tấn công nhằm vào thường dân, chúng tôi chỉ đang bảo vệ hòa bình." Karadžić nói miệng rất hay. Còn trong lòng nghĩ gì thì lại là một chuyện khác.

"Đây không phải là đàm phán chính trị, đây là lời khuyên, Tổng thống Karadžić tương lai." Thấy vẻ mặt của Karadžić, Viktor biết rằng những lời răn dạy trước đó không có tác dụng, anh ta đổi sang vẻ mặt nghiêm nghị nói: "Một khi ông phát động hành động nhằm vào thường dân. Thì thái độ của Liên Xô sẽ chuyển từ ủng hộ việc thành lập quốc gia Serbia sang kiên quyết phản đối. Sự phản đối này không phải là những lời phản đối và lên án bằng miệng, chúng tôi sẽ cử lực lượng không quân hoặc mặt đất, dùng bom xăng hoặc bom nhiệt áp thảm sát quân đội Serbia hết lần này đến lần khác, cho đến khi đơn vị quân sự có tổ chức cuối cùng của các ông mất khả năng kháng cự, ông hiểu ý tôi không?"

"Hiểu..." Karadžić hít một hơi thật sâu, ông ta không hiểu tại sao Liên Xô, người chỉ giây trước còn đang nói chuyện phiếm và ủng hộ người Serbia, giây sau lại lộ ra vẻ hung ác. Cứ như thể chỉ trong khoảnh khắc đã biến thành một người khác. Và câu "Tổng thống tương lai" đó, rõ ràng là một lời ám chỉ không thể rõ ràng hơn nữa.

"Anh hiểu là tốt nhất, có điều gì không hiểu tôi cũng sẽ khiến anh hiểu." Viktor cau mày, anh ta không tin đối phương sẽ từ bỏ ý định trong lòng.

"Tại sao các ông đột nhiên thay đổi thái độ? Chẳng lẽ ủng hộ một chính quyền thân Liên Xô không phải là mục đích của các ông sao? Nếu chúng tôi có..." Karadžić hỏi.

Hầu hết những gì Karadžić nói đều đúng, nhưng ông ta quên một điều, Yanaev chỉ cần nuôi vài con chó trung thành ở Đông Âu, chứ không phải một lũ danh nghĩa trung thành với Liên Xô, nhưng thực chất lại ngấm ngầm làm những chuyện khác.

"Ông không cần biết tại sao, chúng tôi muốn ông làm gì thì ông cứ làm đó, nếu chọn chống đối thì chúng tôi sẽ bồi dưỡng đối thủ của ông, hoặc trực tiếp lợi dụng đối thủ chính trị của ông để đánh đổ ông, bồi dưỡng một con rối dễ thao túng. Vì vậy ông hãy nhớ, ông chỉ là một con chó được Liên Xô bồi dưỡng mà thôi."

"Karadžić, đi theo người đúng thì mới thấy được tương lai tươi sáng." Viktor dời cốc cà phê trên bàn, nói với ông ta: "Vấn đề đầu tiên, ai không muốn Nam Tư hỗn loạn? Đương nhiên là các nước Tây Âu. Vậy ai lại nóng lòng phát động chiến tranh để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, đương nhiên là dân tộc Serbia các ông. Về vấn đề này, các ông đã chạm vào vảy ngược của phương Tây. Ông cũng không cần nói với tôi rằng phương Tây có thể sẽ giúp đỡ ông, họ chỉ mong Đông Âu rối như tơ vò để trục lợi mà thôi."

"Từ vấn đề đầu tiên có thể suy ra vấn đề thứ hai, đó là một khi Nam Tư xảy ra chiến tranh, sau khi kinh tế và quân sự bị phong tỏa, ai sẽ cung cấp tài chính cho ông? Thế giới phương Tây ư? Hay là phe Liên Xô. Vấn đề này ông động não suy nghĩ cũng rõ rồi chứ?"

Câu trả lời của Viktor quả thực đã nắm bắt được trọng tâm suy nghĩ của Karadžić. Họ cũng không muốn tiến hành một cuộc nội chiến trong tình hình kinh tế bị phong tỏa đầy khó khăn, vì vậy mỗi khi Viktor đưa ra một câu hỏi, ông ta lại cau mày thêm một chút.

"Hơn nữa, đề nghị trước đây của chúng tôi cũng là vì lợi ích của người Serbia. Nếu các ông có thể chiếm đóng phần lớn lãnh thổ Bosnia và Herzegovina trước khi một cuộc chiến tranh giới hạn bùng nổ và kết thúc, điều đó có nghĩa là các ông sẽ có tiếng nói hơn khi ký kết hiệp định. Còn những người không phải người Serbia khác trên những vùng đất đó, tôi không biết các ông sẽ làm gì với họ."

Chỉ cần không có thảm sát, cái gọi là trục xuất chỉ là những chuyện nhỏ nhặt. Và Viktor càng nói xuống, ánh mắt của Karadžić càng sáng lên, như thể Columbus khám phá ra Tân Thế giới, vừa phấn khích vừa mê mẩn.

"Vậy, bây giờ ông còn thấy làm một con chó của Liên Xô, chẳng lẽ không tốt sao?" Viktor hỏi.