Lời từ chối khéo

Nghe Yanayev nói sẽ bán tàu sân bay cho Trung Quốc với giá tượng trưng, tất cả mọi người có mặt đều không giữ được bình tĩnh. Kryuchkov cho rằng Liên Xô không đến mức phải dùng cách này để níu kéo Trung Quốc. Còn Pavlov cũng nghĩ Mỹ chỉ là cố gắng lôi kéo Trung Quốc mà thôi, Liên Xô chưa đến mức phải dùng thủ đoạn như vậy để lấy lòng hai nước.

Chỉ có Yanayev một mình cười mà không nói, các anh muốn tặng, nhưng người ta còn chưa chắc đã muốn nhận. Nghe xong cuộc thảo luận của những người khác, anh mới giải thích: “Các đồng chí ở đây chẳng lẽ không nghĩ đến việc Trung Quốc có muốn chấp nhận tàu sân bay lớp Kiev đã được chúng ta cho nghỉ hưu sớm hay không sao? Nếu không thì tại sao các anh lại nghĩ tôi hào phóng tặng một chiếc Kiev như vậy?”

Tất cả mọi người đều ngẩn ra, họ không ngờ việc Yanayev tặng tàu sân bay lại còn có một ý nghĩa ẩn giấu khác, đều dừng lại lắng nghe Yanayev nói tiếp.

“Hiện tại Trung Quốc vẫn lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm, họ thậm chí không có đủ tài chính để duy trì việc xây dựng một hạm đội tàu sân bay. Vì vậy, giả sử có tặng họ một chiếc Kiev thì nó cũng chỉ có số phận được bảo dưỡng đơn giản trong cảng. Hơn nữa, sau này khi kinh tế thực sự phát triển, một tàu sân bay thông thường được chế tạo dưới ảnh hưởng của chiến thuật tấn công bão hòa từ những năm 1970, liệu có còn lọt vào mắt xanh của họ không? E rằng đến lúc đó, thứ họ có thể để mắt tới chỉ có thể là tàu sân bay lớp Nimitz của Mỹ hoặc tàu Ulyanovsk của chúng ta. Dựa trên lý do này, đừng nói là bán nửa tặng nửa, ngay cả khi chúng ta tặng tàu sân bay cho Trung Quốc, họ cũng chưa chắc đã chấp nhận.”

Những gì Yanayev nói là sự thật, Trung Quốc hiện tại không mặn mà với tàu sân bay là vì không có tiền để nuôi một hạm đội, còn sau này khi có tiền thì những “gia sản” của Liên Xô chắc chắn họ cũng sẽ không thèm để mắt tới. Đến lúc đó, tàu sân bay không chạy bằng năng lượng hạt nhân mà các anh lại đưa ra tặng thì có ngại không? Hơn nữa, Trung Quốc hiện tại vẫn còn mơ hồ về ý thức quyền biển, mãi đến cuộc khủng hoảng năm 1996, họ mới nỗ lực hết sức để xây dựng một hạm đội phương Đông mạnh mẽ.

“Tặng tàu sân bay không phải để lấy lòng họ, mà là dùng cách này để nói với họ rằng, Liên Xô và Trung Quốc mới là đồng minh và đối tác ‘môi hở răng lạnh’, nếu sau này ai gặp chuyện, người vui mừng nhất chính là người Mỹ. Để Trung Quốc hiểu rõ hơn điều này, tôi quyết định đổi tên chiếc tàu sân bay được tặng.”

Chiếc tàu sân bay mà Yanayev chọn là chiếc Minsk, trong lịch sử ban đầu, Trung Quốc đã mua chiếc tàu này và biến nó thành công viên chủ đề ở Thâm Quyến. Bây giờ Yanayev muốn bán nửa tặng nửa chiếc tàu sân bay này cho Trung Quốc.

“Tên tàu sân bay được đổi thành Ngô Thục mang đậm phong vị Trung Quốc. Trung Quốc từng có một triều đại gọi là Tam Quốc, ba nước Ngụy, Thục, Ngô cùng tồn tại. Để chống lại nước Ngụy mạnh nhất, nước Ngô và nước Thục đã liên minh với nhau, nhằm đạt được sự ổn định và cân bằng cục diện.” Yanayev còn tiện thể giải thích nguồn gốc tên gọi cho mọi người có mặt, khiến các thành viên Bộ Chính trị không ngờ Tổng Bí thư Yanayev lại là một người am hiểu Trung Quốc đến vậy.

Điều này cũng coi như có điểm tương đồng với việc tặng Bộ Chính trị một bức thư pháp “Quan hải thính đào” (Ngắm biển nghe sóng) và một chiếc hổ phù trước đây nhỉ. Một gợi ý rõ ràng như vậy, làm sao các nhà lãnh đạo Trung Quốc có thể không hiểu được dụng tâm của Yanayev chứ. Đương nhiên có người hỏi nếu Trung Quốc thực sự chấp nhận tàu sân bay mà chúng ta tặng thì sao?

“Bán đi thì bán thôi, hơn nữa chiếc tàu sân bay này nằm trong tay chúng ta cũng không còn giá trị. Sau hai sự kiện Ấn Độ và Hàn Quốc. Còn những kẻ lắm tiền nhiều của nào sẽ đến mua hai chiếc tàu sân bay còn lại? Đám trùm dầu mỏ Ả Rập Xê Út không cần, nếu ra giá rẻ một chút thì Argentina có thể háo hức, nhưng sau Chiến tranh Falklands, kinh tế của họ đã suy thoái đến mức chưa chắc đã nuôi nổi một chiếc tàu sân bay khác. Hơn nữa, hai chiếc đã bán ra đã hoàn vốn và kiếm được một khoản, hai chiếc còn lại cứ từ từ chờ người mua thôi.”

Thế là, sự kiện Liên Xô quyết định bán tàu Minsk cho Trung Quốc đã làm dấy lên sự quan tâm của ba quốc gia. Phía Trung Quốc bày tỏ sự bất ngờ và cảm kích, bởi vì họ chưa bao giờ gặp một quốc gia nào lại bán một khí tài quốc gia với hình thức “bán nửa tặng nửa” cho một quốc gia khác. Còn Mỹ thì bày tỏ sự ngạc nhiên và khó hiểu, tự hỏi liệu Liên Xô có cần phải liều mạng đến vậy không. Ấn Độ mua một tàu sân bay Anh đã phục vụ gần 30 năm cũng phải mất hơn 20 triệu đô la, vậy mà Liên Xô lại chỉ bán 15 triệu đô la cho cả một tàu sân bay. Tàu sân bay của Liên Xô không cần tiền sao?

Và những người Ấn Độ “Ba Tư” thì lại nghĩ: “Tôi phải uống một bát nước sông Hằng để trấn tĩnh tâm hồn đã.”

Vấn đề ngay lập tức nảy sinh, đó là Trung Quốc có nên nhận “củ khoai nóng” này hay không. Mặc dù tàu sân bay cũ trị giá 15 triệu USD có sức hấp dẫn rất lớn đối với Trung Quốc, nhưng xét đến một loạt chi phí bảo trì sau này và chi phí để hình thành một cụm tác chiến tàu sân bay, phía Trung Quốc cảm thấy đau đầu. Trong thời đại mọi thứ đều lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm, họ lấy đâu ra nhiều tiền như vậy để hải quân tiêu xài cho một cụm tàu sân bay chiến đấu, hơn nữa tàu Kiev của Liên Xô còn không được coi là tàu sân bay thực sự, chỉ có thể nói là tuần dương hạm mang máy bay. Trung Quốc lại không có sở thích mua tuần dương hạm lỗi thời.

So với điều này, phía Trung Quốc quan tâm hơn đến cái tên mà Yanayev đặt cho chiếc tàu sân bay này: Ngô Thục Hào. Bất kỳ người Trung Quốc nào có chút kiến thức lịch sử đều biết ẩn dụ rõ ràng này ám chỉ điều gì, có lẽ Liên Xô tìm mọi cách để tặng Trung Quốc một chiếc tàu sân bay, chính là muốn dùng hành động cụ thể để nói lên ý nghĩa này.

Trước mặt Mỹ, họ chỉ có thể liên minh. Nếu không, điều chờ đợi họ chính là sự kiểm soát, hoặc là sự diệt vong.

Đồng thời, Mỹ cũng bắt đầu gây khó dễ. Họ hùng hồn đưa ra một báo cáo, tuyên bố hành động này của Liên Xô đang phá hoại sự hài hòa của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đầu tiên là bán tàu Kiev cho Ấn Độ và Hàn Quốc, bây giờ lại miễn phí tặng một chiếc khác cho Trung Quốc. Mục đích là để kích động các quốc gia châu Á chạy đua vũ trang ở khu vực Thái Bình Dương, phá hoại sự ổn định chính trị và đoàn kết của châu Á, nhằm đạt được mục đích xuất khẩu vũ khí của chính mình sang các quốc gia châu Á.

Đương nhiên, ai cũng có thể thấy báo cáo này của Mỹ đang tự vả vào mặt mình, bởi vì chính phủ Mỹ đã bỏ qua một cách có chọn lọc việc họ mạnh tay buôn bán vũ khí sang các khu vực xung đột. Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô ngay lập tức phản bác: “Các anh là đám cổ hủ đội lốt gì vậy, dám đặt tay lên lương tâm mà nói rằng trong cuộc xung đột Bosnia và Herzegovina hiện tại không có bóng dáng điệp viên CIA của các anh can thiệp buôn bán vũ khí sao? Các anh dám nói CIA không cấu kết với Taliban sao? Các anh dám nói sau lưng sự lớn mạnh của các trùm ma túy Colombia ở Nam Mỹ không có sự tiếp tay của CIA sao? Rõ ràng các anh mới là kẻ phá hoại hòa bình thế giới, vậy mà lại cố tình đổ nước bẩn lên Liên Xô, có chút liêm sỉ đi chứ?”

Liên Xô hùng hồn phản đối, Mỹ thì ra vẻ “tiếng ồn lớn quá tôi không nghe thấy gì cả”, một thái độ đúng kiểu “tôi là kẻ lưu manh tôi không cần mặt mũi”.

Rồi trong cuộc khẩu chiến ngoại giao giữa Liên Xô và Mỹ, phía Trung Quốc đang im lặng bỗng tuyên bố, họ cảm ơn thiện ý của Liên Xô, hiện tại kinh tế Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng, tạm thời chưa cần tàu sân bay. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao tái khẳng định mối quan hệ phát triển đối tác chiến lược toàn diện giữa Trung Quốc và Liên Xô, và sẽ duy trì lập trường nhất quán về một số vấn đề quốc tế.

Mối quan hệ phát triển đối tác chiến lược toàn diện, đã tiến thêm một bước so với mối quan hệ đối tác chiến lược trước đây. Đây là một trong những hình thức hợp tác cao cấp nhất trong thuật ngữ phát ngôn của Bộ Ngoại giao cho đến nay, bao gồm nhiều khía cạnh như kinh tế, chính trị, quân sự. Đương nhiên, xét về mức độ thân thiết về tình cảm, thì nó chỉ đứng sau mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện như với Pakistan.

Tuyên bố này của Trung Quốc đã khiến cả Liên Xô và Mỹ đều thở phào nhẹ nhõm. Mỹ mừng vì Trung Quốc đã không chấp nhận “liều thuốc độc ngọt ngào” đó đối với họ, còn Liên Xô mừng vì họ cuối cùng đã đạt được lời cam kết như mong muốn, hai quốc gia sẽ cùng tiến cùng lùi trên định hướng lớn.

Tuy nhiên, nước cờ sau của Yanayev vẫn chưa kết thúc. Nếu nói tàu sân bay chỉ là món quà bề mặt tặng Trung Quốc, thì sự lo lắng của Mỹ lại là một món quà khác được bí mật tặng cho Trung Quốc. Không biết liệu đại diện Trung Quốc có thể hiểu được tấm lòng khổ tâm này hay không.

Quả nhiên, Mỹ bắt đầu có chút hoảng loạn. Những gì Liên Xô đã làm dường như là bất chấp thua lỗ để hỗ trợ Trung Quốc, lẽ nào các nhà lãnh đạo Liên Xô đã từ bỏ giấc mơ bá chủ thế giới thời Chiến tranh Lạnh, toàn tâm toàn ý trở thành một người hỗ trợ? Giống như mối quan hệ giữa Anh và Mỹ sao?

Tuyệt đối không thể để mục đích chính trị của Liên Xô đạt được, Trung Quốc phải trở thành đồng minh của Mỹ, chứ không phải đồng minh của Liên Xô. Vắt óc suy nghĩ cách đối phó Liên Xô, Mỹ cuối cùng đã nghĩ ra cách của mình, tái khởi động một số dự án hợp tác quân sự thời kỳ trăng mật Mỹ - Trung những năm 1980.

Tuy nhiên, người Mỹ không biết rằng âm mưu của Yanayev chính là dẫn dắt giới cấp cao Washington nghĩ theo hướng này, mượn cớ bán vũ khí của Mỹ để tạo tiền đề cho việc Trung Quốc nâng cấp trang bị quân sự.

“Trung Quốc à, cơ hội để chơi khăm Mỹ không còn nhiều đâu, ngươi phải nắm bắt thật tốt đấy.” Yanayev thầm nhủ.