Bức màn sắt trở lại Đông Âu

Thỏa thuận đầu tiên được ký kết giữa Liên Xô và Hungary đã tạm thời xoa dịu hậu quả của việc hàng hóa tồn đọng do luật chống bán phá giá của Âu Mỹ gây ra, đồng thời còn khiến đối phương một phen khó chịu. Đương nhiên Pavlov không phải là kẻ ngốc, Liên Xô sẽ không bỏ vốn ra để viện trợ Hungary, mà chỉ cố gắng đạt được tình hình đôi bên cùng có lợi trong hợp tác.

Ngay khi Liên minh châu Âu còn đang tự mãn, một tin tức như một cái tát trời giáng vào mặt đối phương. Árpád Göncz tuyên bố sẽ tăng cường hợp tác kinh tế thương mại với Liên Xô, thúc đẩy sự phát triển hữu nghị giữa hai bên, sớm thoát khỏi tình trạng khó khăn kinh tế của Hungary. Nói cách khác, Hungary không sợ Mỹ trừng phạt, bởi vì kẻ thù của kẻ thù chính là bạn.

Đương nhiên, Mỹ sẽ không nhanh chóng rút lại đạo luật để lôi kéo Hungary, điều đó quá mất mặt đối với họ. Nhưng chính phủ Mỹ lại có những cách khác để đối phó với Hungary. Đối với những quốc gia Đông Âu không mấy nghe lời, trừng phạt kinh tế chỉ là bước đầu tiên mà thôi.

Sau khi hoàn thành sứ mệnh của mình, Pavlov không nán lại Budapest lâu mà trực tiếp trở về Moscow. Lần hợp tác quy mô lớn đầu tiên với Hungary đánh dấu bước đi nhỏ đầu tiên trong chiến lược tái trở lại Đông Âu của Liên Xô. Ban đầu, Yanaev định gửi tín hiệu thiện chí đến Ba Lan, cải thiện mối quan hệ song phương vốn xấu đi từ thời Lech Wałęsa, nhưng phản ứng của Kwaśniewski đối với Liên Xô lại khá lạnh nhạt, thậm chí còn có ý thù địch.

"Hợp tác với Liên Xô ư, thật là nực cười. Kinh tế Ba Lan chưa đến mức tồi tệ như vậy." Tổng thống Kwaśniewski nhíu mày khi nghe báo cáo. Ông có nghe nói về việc Hungary hợp tác với Liên Xô để thoát khỏi rào cản thương mại, nhưng việc để Ba Lan làm như vậy với kẻ thù cũ thì trong lòng Kwaśniewski lại có cảm giác không thoải mái. Nói cho cùng, vẫn là định kiến sâu thẳm trong lòng ông đang ảnh hưởng đến phán đoán. Mỗi khi Liên Xô muốn tiến hành trao đổi kinh tế thương mại quy mô lớn, điều đầu tiên Ba Lan nghĩ đến là "viên đạn bọc đường" của Liên Xô.

"Ngay cả khi người Mỹ áp dụng luật chống bán phá giá, trừng phạt hàng hóa của Ba Lan vào đất nước họ, nhưng Ba Lan vẫn chưa đến mức tồi tệ cần Liên Xô ban phát để sống sót. Hơn nữa, ai biết Yanaev có đang cố gắng tái bản Hội đồng Tương trợ Kinh tế năm xưa không?"

"Nhưng Hungary, thông qua giao thương kinh tế với Liên Xô, đã tìm được đầu ra cho các sản phẩm tồn đọng, giải quyết được vấn đề bị Tây Âu và Mỹ trừng phạt. Tôi nghĩ Ba Lan có thể thử tiến hành giao thương quy mô lớn với Liên Xô. Hơn nữa, Liên Xô hiện tại cũng đang dần mở cửa thị trường, thưa Tổng thống Kwaśniewski, ông hãy nghĩ xem, một quốc gia rộng lớn, một thị trường rộng lớn, đây đối với việc xuất khẩu sản phẩm của Ba Lan mà nói, có vô vàn cơ hội kinh doanh." Thủ tướng Pawlak khuyên nhủ, "Ba Lan không cần thiết phải vì tiền mà làm khó mình."

"Ba Lan cũng không cần thiết phải vì tiền mà làm khó lịch sử."

Có lẽ nhận ra lời nói của mình không thỏa đáng, Tổng thống Kwaśniewski bổ sung thêm một câu: "Hungary thực sự nghĩ rằng người Liên Xô không làm gì sau lưng sao? Lỡ đâu hoạt động kinh tế thương mại quy mô lớn này chỉ là một âm mưu của Liên Xô để thu hoạch tài sản của các nước Đông Âu thì sao? Hơn nữa, các biện pháp trừng phạt của Tây Âu và Mỹ sẽ không kéo dài bao lâu, họ cần sản phẩm của chúng ta. Một khi có khoảng trống, đồng nghĩa với việc người Mỹ mất đi cơ hội phát triển để tồn tại."

"Hơn nữa, Liên Xô còn cho Hungary vay không lãi suất, điều này nói lên điều gì? Điều này cho thấy Liên Xô đang âm mưu kiểm soát Hungary thông qua kiểm soát kinh tế, để đưa nước này trở lại phạm vi ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản."

Ba Lan với chứng hoang tưởng bị hại nặng nề thà tin rằng sự giúp đỡ kinh tế trá hình này là một âm mưu, còn hơn là tin vào thiện chí của Liên Xô. Đối mặt với sự cố chấp của Tổng thống Kwaśniewski, Pawlak đành chọn im lặng. Tại sao Ba Lan thà bị Tây Âu và Mỹ lừa gạt hết lần này đến lần khác, mà lại không muốn tin vào cành ô liu mà người hàng xóm đã đưa?

Mọi hành động của Ba Lan đều được Yanaev nắm rõ. Khi đối phương từ chối sự giúp đỡ của mình, ông chỉ lắc đầu, thể hiện sự bất lực. Quả nhiên, Ba Lan là quốc gia "cực phẩm" nhất châu Âu, không có ngoại lệ, mạch suy nghĩ của họ gần như có thể sánh ngang với người Ấn Độ uống nước sông Hằng. Ngoài việc khiến người ta phải chửi thầm "đồ ngu", thì còn lại là sự tiếc nuối về sự ngu xuẩn của Tổng thống Ba Lan.

Mặc dù trong giao thương kinh tế, Liên Xô cũng có toan tính riêng, nhưng nhìn chung, điều đó mang lại lợi ích rất lớn cho sự phát triển kinh tế của Ba Lan. Ba Lan thà bị Mỹ và Tây Âu lợi dụng đủ kiểu, chứ không muốn chấp nhận sự giúp đỡ của mình. Cả Moscow đều ngạc nhiên trước thái độ của Ba Lan, không ngừng than thở.

Vì Ba Lan không đồng ý, thì Yanaev cũng sẽ không miễn cưỡng, bởi vì Ba Lan rồi sẽ có ngày phải trả giá cho sự ngu xuẩn của mình.

Tiếp theo, điều ông cần làm là làm sâu sắc thêm sự chia rẽ, ngăn cách giữa Hungary với Tây Âu, với Mỹ, và lôi kéo Hungary.

Chỉ dựa vào kinh tế thương mại chỉ có thể khiến Hungary biết ơn, nhưng không thể khiến đối phương một lòng đi theo mình. Vì vậy, tốt nhất là phải khiến Árpád biết rằng họ không còn đường lui nào khác ngoài việc đi theo Liên Xô. Và bước tiếp theo của Yanaev là nhắm vào Ngân hàng Thế giới, tổ chức cho vay tiền ở Đông Âu. Tin đồn luôn có sức công phá hơn sự thật.

Thế là Liên Xô cũng bắt đầu rải rác một lượng lớn tin đồn về Ngân hàng Thế giới ở Đông Âu. Báo chí, đài phát thanh, tất cả các phương tiện có thể sử dụng đều được dùng đến. Giống như ruồi không đậu vào quả trứng lành, những chuyện xấu xa được che giấu rất kỹ của Ngân hàng Thế giới trước đây đã bị phanh phui, cùng với những tin đồn về việc các nước Tây Âu âm mưu kiểm soát kinh tế Đông Âu. Điều quan trọng nhất là những báo cáo đã được kiểm chứng bằng rất nhiều dữ liệu đã khiến người ta không thể không nghi ngờ tính xác thực của những gì họ nói về Ngân hàng Thế giới.

Khi những người dân bất mãn phát hiện ra rằng chính phủ đã lừa dối mình suốt bấy lâu, rằng dân chủ và tự do chỉ là những lời hứa hão huyền để kéo phiếu bầu, họ sẽ cảm thấy thế nào? Liệu họ có hối hận vì đã phản bội chủ nghĩa xã hội, ôm lấy nền dân chủ giả tạo của phương Tây không?

Đối với những báo cáo này, một số người chế giễu, một số người lại tin là thật.

Các chính quyền có tính toán lợi ích đương nhiên sẽ không bị lừa dối bởi những báo cáo có lập trường rõ ràng như vậy. Nhưng đối với các phe đối lập và những người dân bất mãn về kinh tế, đây chính là ngòi nổ tốt nhất để thổi bùng ngọn lửa. Đặc biệt là sau khi chính quyền cấm những báo cáo này, sự bất mãn của người dân bắt đầu bộc lộ.

Một báo cáo không đủ để lật đổ chính quyền Đông Âu, nhưng đây là lần đầu tiên Liên Xô chủ động tấn công dư luận sau nhiều năm im lặng, đồng thời cũng phát đi một tín hiệu cho Mỹ và các đồng minh của họ.

Sợ hãi rồi ư, người Mỹ?

Không phải là dòng thép chiến tranh, mà là sự can thiệp cùng lúc bằng âm mưu và dương mưu.

Bức màn sắt của Liên Xô sắp trở lại Đông Âu.