Tái xuất giang hồ

Ngay cả Anatoly Dobrynin cũng không ngờ rằng mình, người đã nghỉ hưu gần 5 năm, lại có cơ hội tái xuất. Khi chiếc xe chuyên dụng của Kremlin đến đón ông dừng trước biệt thự, Dobrynin biết rằng khoảnh khắc của mình cuối cùng đã đến.

Dobrynin từng giữ chức Đại sứ Liên Xô tại Mỹ trong suốt 25 năm, bắt đầu từ năm 1962, tham gia vào công tác chuẩn bị cho tất cả các cuộc gặp cấp cao giữa các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Ông cũng từng là Thứ trưởng Tổng thư ký Liên Hợp Quốc phụ trách các vấn đề chính trị và Hội đồng Bảo an. Ông đã đóng một vai trò quan trọng trong việc cứu thế giới khỏi thảm họa hạt nhân trong Khủng hoảng Tên lửa Cuba vào tháng 10 năm 1962. Đối với ngoại giao giữa Mỹ và Liên Xô, Dobrynin từng là một nhân vật then chốt.

Đáng tiếc là ông đã nghỉ hưu từ Moscow trước khi Shevardnadze tự sát, không thể trở thành Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô. Đây là điều hối tiếc duy nhất của Dobrynin, nhưng khi Kremlin một lần nữa triệu kiến ông, điều đó có nghĩa là cơ hội của Dobrynin đã đến. Ông muốn chứng minh với thế giới rằng vị Đại sứ Liên Xô tại Mỹ này vẫn còn nguyên tài năng.

Đúng vậy, Yanaev muốn tận dụng các mối quan hệ của Dobrynin để có thể tiến hành tham vấn khẩn cấp khi cuộc khủng hoảng Châu Á - Thái Bình Dương sắp mất kiểm soát. Bây giờ không còn là thời đại của Bush nữa, khi Mario lên nắm quyền với thái độ thù địch với Liên Xô, chính sách của thời Gorbachev đã thay đổi. Điều duy nhất không thay đổi chính là các mối quan hệ với Mỹ được tích lũy từ thời Dobrynin.

"Đây là...? Để tôi lại giữ chức cố vấn các vấn đề quốc tế của Tổng Bí thư Yanaev sao?" Khi nghe Kremlin muốn tái sử dụng Dobrynin, tâm trạng ông rất phức tạp. Ban đầu, ông nghĩ Kremlin sẽ trọng dụng ông một lần nữa, không ngờ lại xuất hiện dưới hình thức cố vấn các vấn đề quốc tế, chức vụ này trong Ban Thư ký Trung ương Cục Chính trị chỉ là một chức vụ nhàn rỗi, kém xa so với vị trí Bộ trưởng Ngoại giao mà ông khao khát.

"Muốn tôi tháp tùng Thủ tướng Pavlov đến thăm Hàn Quốc sao?" Dobrynin sững người một chút, ông không ngờ việc đầu tiên mình làm khi trở lại làm cố vấn các vấn đề quốc tế lại là thăm Hàn Quốc. Nước cờ này của Yanaev rõ ràng khiến Dobrynin có chút khó hiểu, không biết ông ta định làm gì.

"Vâng, tháp tùng Thủ tướng Pavlov thăm Hàn Quốc, đồng chí Dobrynin, đây là nhiệm vụ đầu tiên của đồng chí." Yanaev ngẩng đầu lên, thấy vẻ mặt ngập ngừng của đối phương, tiếp tục nói: "Tôi biết đồng chí muốn nói gì, đồng chí muốn nói tất cả những điều này có ý nghĩa gì, phải không?"

"Đúng vậy." Dobrynin bị nhìn thấu tất cả, thành thật thừa nhận, "Trước đây tôi luôn đóng vai trò là người liên lạc giữa Mỹ và Liên Xô, bây giờ lại muốn tôi thăm Hàn Quốc, một nơi tôi không quen thuộc, tôi muốn biết Tổng Bí thư muốn tôi làm gì."

Yanaev dùng ngón tay chỉ vào mắt mình, nghiêm túc nói: "Hãy tìm hiểu và hiểu rõ hơn về tình hình Châu Á - Thái Bình Dương, dù sao đồng chí đã nghỉ hưu khỏi vị trí trước đó năm năm rồi, khi mới bắt đầu lại cần tìm hiểu thêm, đặc biệt là những động thái gần đây của Liên Xô ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương."

Dobrynin sững người một chút, trước đây khi ông đọc tờ Moscow Daily, ông đã nhận thấy điều này, các báo cáo về khu vực Châu Á - Thái Bình Dương rõ ràng nhiều hơn rất nhiều so với các báo cáo về các vấn đề ở Châu Âu trước đây, và đều ở dạng tiêu đề. Liên tưởng đến khu vực eo biển đang bất ổn gần đây, Dobrynin cảm thấy lời nói của Yanaev hàm chứa một ý nghĩa sâu sắc hơn.

Châu Á - Thái Bình Dương ư? Chẳng lẽ có nghĩa là Yanaev còn có những động thái khác? Dobrynin đã làm Đại sứ Liên Xô tại Mỹ nhiều năm như vậy, nhãn quan này vẫn còn. Yanaev chỉ muốn Dobrynin nhìn rõ tình hình hiện tại ở Châu Á - Thái Bình Dương, để đối phương có thể đảm nhận tốt hơn vai trò người liên lạc thông tin giữa Mỹ và Liên Xô.

Nhìn vẻ mặt trầm tư nhíu mày của đối phương, Yanaev biết Dobrynin đã hiểu ra một số điều, ông thở dài hỏi: "Đã hiểu rõ chưa, đồng chí Dobrynin?"

"Chẳng lẽ Tổng Bí thư Yanaev định đàm phán với Mỹ về các vấn đề Châu Á - Thái Bình Dương? Và hy vọng tôi có thể đảm nhận tốt hơn vai trò trung gian sao?" Dobrynin trả lời có chút do dự, ông không biết liệu câu trả lời này có đạt tiêu chuẩn trong mắt Yanaev hay không.

"Cũng có thể nói là vậy... Dù sao, một cuộc xung đột có thể bùng phát sớm muộn ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Khi đó, Liên Xô rất có thể sẽ đóng vai trò trung gian hòa giải, vì vậy kinh nghiệm ngoại giao trước đây của đồng chí Dobrynin trở nên đặc biệt quan trọng. Đây cũng là lý do tại sao tôi chọn đồng chí, chứ không phải chọn Đại sứ Liên Xô tại Mỹ mới nhậm chức. Kinh nghiệm của đồng chí có thể tránh được một cuộc xung đột khủng khiếp, giúp Liên Xô giành chiến thắng trong cuộc đối đầu thầm lặng này một cách đàng hoàng."

Yanaev nói những lời khiến Dobrynin giật mình, xung đột bùng phát ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương ư? Chẳng lẽ là chiến tranh giữa ba quốc gia Mỹ, Trung Quốc và Liên Xô?

"Chiến tranh là phương tiện bất đắc dĩ nhất để giải quyết vấn đề chính trị, vì vậy cho đến nay, các nhà lãnh đạo ba quốc gia Mỹ, Trung Quốc, Liên Xô vẫn có tầm nhìn nhất định, sẽ không xé rách mặt trong vấn đề này. Và mặc dù chính phủ Mario luôn thể hiện thái độ rất cứng rắn, nhưng xuất phát từ lợi ích quốc gia, họ cũng sẽ không tiếp tục gây rối trong vấn đề này. Chỉ là cả hai bên đều chưa tìm được một cái cớ tốt để mỗi bên lùi một bước. Và Liên Xô muốn bán đủ vũ khí trước khi cả hai bên lùi một bước, để lôi kéo các thế lực của mình trong các quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương."

Dobrynin cuối cùng cũng hiểu ra tại sao Liên Xô trước đây lại đột nhiên hợp tác với Nhật Bản để phát triển hệ thống tên lửa chống hạm. Hóa ra tất cả các mục đích đều xoay quanh điểm này.

Yanaev nói như vậy, nhiều vấn đề từng khiến Dobrynin bối rối đã được giải quyết một cách dễ dàng.

"Tôi hiểu ý của Tổng Bí thư rồi, là muốn tôi tìm hiểu các động thái chính trị giữa các quốc gia châu Á, xác định lập trường và thái độ của từng quốc gia về cuộc khủng hoảng này, để khi đóng vai trò là người liên lạc giữa Mỹ và Liên Xô, tôi có thể có thêm thông tin làm con bài thương lượng." Sau khi hiểu rõ điều này, Dobrynin biết mình nên làm gì.

"Còn một điều nữa, đồng chí Dobrynin."

Khi vị cố vấn các vấn đề quốc tế mới nhậm chức chuẩn bị rời đi, Yanaev đột nhiên nói từ phía sau ông: "Nếu đồng chí có thể giải quyết thành công vấn đề này, Trung ương sẽ xem xét nguyện vọng mà đồng chí luôn muốn thực hiện trước đây. Thực ra, dưới thời Gorbachev, đồng chí đã phải chịu nhiều thiệt thòi."

Dobrynin dừng lại ở cửa văn phòng, ông nắm chặt tay, lần đầu tiên sau 5 năm chán nản, ông lại bùng cháy ý chí chiến đấu và cả tham vọng.

"Đừng làm Xô viết thất vọng, đồng chí Dobrynin."

Dobrynin kiên quyết trả lời: "Tôi tuyệt đối sẽ không làm tổ chức thất vọng, Tổng Bí thư Yanaev."