Người chiến thắng cuối cùng

Có lẽ lời nói của Yanaev đã khơi dậy ý chí chiến đấu của Dobrynin. Trước khi bắt đầu chuyến thăm Hàn Quốc, Dobrynin đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng. Người đàn ông lớn tuổi này bộc phát sự nhiệt huyết như thời trẻ, bắt đầu xây dựng các chính sách khác nhau đối với Hàn Quốc.

Về mặt quân đội Liên Xô, Yanaev giỏi đề bạt các sĩ quan trẻ tuổi, nhưng về mặt chính trị, thì không có ngoại lệ nào là chính trị gia già. Yanaev tin rằng kinh nghiệm trong các vấn đề quốc tế quan trọng hơn trí tưởng tượng bay bổng rất nhiều. Vì vậy, cho dù là vị trí ủy viên Bộ Chính trị hay các cấp cao hơn của Trung ương, Yanaev đều hiếm khi đề bạt. Người duy nhất được coi là ngôi sao chính trị triển vọng nhất, đồng chí Putin, cũng chưa từng được chuyển công tác hay thăng chức khỏi vị trí Thứ trưởng Bộ Nội vụ.

Vì Dobrynin được Yanaev đưa vào vòng cốt lõi của phái đoàn thăm Hàn Quốc, nên ông có thể tiếp cận nhiều thông tin cấp cao hơn, nhiều hơn so với những bí mật mà ông từng tiếp cận dưới thời Gromyko. Ít nhất, ngay cả quy trình đàm phán bán vũ khí và con bài chính trị cho chuyến thăm Hàn Quốc lần này cũng đã được sắp xếp sẵn, khiến người ta không thể không khâm phục công sức chuẩn bị to lớn của Trung ương.

"Sẽ bán tàu tuần dương tên lửa lớp Kresta II (1134A), tàu tuần dương tên lửa lớp Kanda (Kenda), và tàu khu trục lớp Sovremenny (956) số hiệu "Zhurichiy" (Outstanding) cho chính phủ Hàn Quốc, kèm theo đó là một số pháo phản lực đa nòng BM-21 đã nghỉ hưu. Có vẻ như chuyến thăm Hàn Quốc lần này hoàn toàn là để vắt kiệt giá trị còn lại của đối phương."

Dobrynin thậm chí có thể hình dung ra cách Pavlov sẽ đe dọa phái đoàn Hàn Quốc trên bàn đàm phán, với cảm giác rằng nếu các ông không mua sản phẩm của chúng tôi, Quân đội Nhân dân Triều Tiên sẽ tiến thẳng xuống phía Nam. Không biết Kim Young-sam, người đã bị Tổng thống Mario bỏ rơi, sẽ cảm thấy thế nào vào lúc đó, liệu có run rẩy trước dòng thép lũy tiến không?

Pavlov thì không có cảm giác gì đặc biệt. Vũ khí trong mắt ông chỉ là một cách để đổi lấy ngoại tệ. Ngành công nghiệp quân sự phát triển của Liên Xô ít nhất đã đóng góp 10% vào tăng trưởng kinh tế. Tình hình quốc tế càng khó lường, thị trường bán vũ khí của Liên Xô càng mở rộng.

"Được rồi, Cố vấn Dobrynin, thực ra đối với ông, những điều này không phải là trọng tâm. Tôi muốn biết nếu mâu thuẫn giữa Mỹ và Liên Xô thực sự không thể hòa giải được nữa, ông sẽ giải quyết thế nào?" Pavlov hỏi. Ông khó có thể tưởng tượng người đàn ông đã ngoài 70 tuổi này từng đóng vai trò quan trọng trong Khủng hoảng Tên lửa Cuba năm 1962. Mặc dù trước đây Moscow không mấy ưu ái ông, thậm chí cho rằng Dobrynin là người thông cảm với thế giới phương Tây, nhưng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô thời Carter, Arthur A. Hartman, đã thẳng thừng chỉ ra rằng Dobrynin không bao giờ là bạn của chúng ta, ông là một tín đồ kiên định của hệ tư tưởng Xô viết và lợi ích quốc gia.

Mặc dù từng được bầu vào vị trí Thư ký Ban Chấp hành Trung ương và Bộ trưởng Bộ Quốc tế, nhưng Dobrynin vẫn là một sự tồn tại đặc biệt trong giới lãnh đạo cấp cao ở Moscow.

"Cuộc đối đầu chính trị quốc tế không gì khác hơn là vấn đề lợi ích. Khi lợi ích xung đột, cần phải xem xét rõ ràng một điều: liệu lợi ích này có đáng để phải trả giá như vậy để cứu vãn hay không. Trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba, tôi là người đầu tiên nhận ra Mỹ đang bảo vệ lợi ích cốt lõi của họ, vì vậy khi Cuba xây dựng căn cứ tên lửa, Mỹ mới thể hiện thái độ điên cuồng như vậy. So với cách Khrushchev xử lý vụ tên lửa Thổ Nhĩ Kỳ, rõ ràng phương pháp của họ cứng rắn hơn."

Dobrynin đắm chìm trong những ký ức xưa cũ, "Nhưng cả thế giới đều nhớ đến cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba, đa số mọi người không biết về vụ tên lửa Thổ Nhĩ Kỳ, tại sao vậy? Bởi vì thái độ của Mỹ cứng rắn hơn chúng ta."

"Ý ông là, Liên Xô trong cuộc khủng hoảng Châu Á - Thái Bình Dương lần này phải thể hiện thái độ không kém gì thái độ của Mỹ trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba sao?" Pavlov hỏi.

"Thái độ cứng rắn là một chuyện, xử lý linh hoạt lại là chuyện khác. Ít nhất ai cũng biết đây là một thỏa thuận đạt được sau khi lợi ích của nhau được thỏa hiệp. Vấn đề Đài Loan không thuộc lợi ích cốt lõi của Mỹ, nhưng lại là vùng cấm của Trung Quốc. Các nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ hết lần này đến lần khác khiêu khích và thăm dò giới hạn của Trung Quốc, sẽ chỉ nhận được kết quả tồi tệ nhất."

Kết quả tồi tệ nhất? Pavlov chỉ nghĩ đến việc tên lửa Dongfeng rơi xuống boong tàu sân bay lớp Nimitz, sau đó Hạm đội 7 Thái Bình Dương hoàn toàn bị xóa sổ khỏi bản đồ. Từ phản ứng của Trung Quốc hiện tại, khả năng này lên tới 70%, nếu cộng thêm sự ủng hộ của Liên Xô, thì khả năng này sẽ còn tăng lên.

"Liên Xô? Liên Xô đương nhiên sẽ kiên định đứng về phía liên minh chống Mỹ, nhưng còn một vấn đề rất quan trọng khác. Đó là khi cả hai bên sắp chạm đến giới hạn, Liên Xô sẽ phải đứng ra đóng vai trò trung gian cân bằng. Dù sao thì chúng ta không thể để chiến tranh thế giới bùng nổ." Dobrynin đã nói thao thao bất tuyệt bấy lâu, nhưng mới chỉ được một nửa câu chuyện.

"Tôi nghĩ tình huống có khả năng xảy ra nhất là Hạm đội Thái Bình Dương của Liên Xô trực tiếp can thiệp vào tranh chấp, hình thành thế chân vạc ở khu vực eo biển. Mỹ có ba nhóm tác chiến tàu sân bay, phía Trung Quốc và Liên Xô thì kiểm soát một tàu sân bay lớp Kiev và tàu sân bay Ulyanovsk. Hơi yếu thế hơn một chút, nhưng chưa đến mức tồi tệ là bị người Mỹ áp đảo."

Nghe xong lời kể của Dobrynin, Pavlov cuối cùng cũng biết tại sao phải đưa ông lão đã nghỉ hưu này trở lại giới chính trị Moscow. Chỉ có Dobrynin, người đã nghiên cứu tình hình cả đời, mới có thể đoán được động thái của giới lãnh đạo Trung ương chỉ qua vài lời.

Quả thật, theo tình hình hiện tại, kịch bản tồi tệ nhất là ba quốc gia sẽ bùng nổ xung đột ở vùng biển Châu Á - Thái Bình Dương, còn kết cục sẽ ra sao thì chưa biết.

"Thủ tướng Pavlov, còn một điều rất quan trọng mà các vị tuyệt đối đừng quên. Thả tay đúng lúc ngược lại có thể thu được lợi nhuận lớn hơn, còn nếu cứ giữ chặt không buông, ngược lại có thể xảy ra biến cố giữa chừng."

Đây là bài học mà Dobrynin đã đúc kết được trong cuộc khủng hoảng lớn nhất thế kỷ 20. Mặc dù ban đầu Khrushchev do thể diện cá nhân mà không chọn rút tàu chiến, nhưng sau khi hai bên đạt được thỏa thuận, Khrushchev cũng đã đạt được mục đích của mình. Người Mỹ rút tên lửa tầm trung được triển khai ở Thổ Nhĩ Kỳ, và chính quyền Castro vẫn tồn tại.

Cuba, quốc gia nằm trong khu vực nhạy cảm của Mỹ, giống như một cây kim đe dọa yết hầu của Mỹ.

Dobrynin nói: "Vì vậy, Liên Xô nên biết vị trí của mình ở đâu. Chúng ta vốn dĩ muốn nhân cơ hội cuộc khủng hoảng Châu Á - Thái Bình Dương này để mở rộng phạm vi ảnh hưởng, và kết quả cuối cùng cũng là để khu vực Châu Á - Thái Bình Dương trở lại yên bình. Vì vậy, cuối cùng cũng là duy trì hiện trạng. Và Liên Xô sẽ thu lợi lớn từ đó. Ý của Tổng Bí thư Yanaev là, trong cuộc khủng hoảng này, Mỹ chỉ có thể là kẻ thua cuộc, còn Liên Xô mới là người chiến thắng cuối cùng."