Sự biến tháng Mười

Khi De Klerk nghe tin về cuộc đảo chính, ông nhất thời không biết phải làm gì. Ông không ngờ rằng việc ép buộc gay gắt các đảng cánh hữu lại khiến họ liều lĩnh, phát động nổi loạn, hơn nữa lại vào thời điểm cải cách đang diễn ra quan trọng như vậy.

Năm 1989, khi De Klerk đắc cử tổng thống, chính sách phân biệt chủng tộc kéo dài 41 năm do Đảng Quốc gia Nam Phi thực hiện đã đẩy cuộc đối đầu giữa người da đen và người da trắng đến mức không thể kiềm chế. Các cuộc kháng cự bạo lực liên tiếp nổ ra, chi phí cho quân đội, cảnh sát và nhà tù để đàn áp người da đen chiếm đến 30% tổng chi tiêu của chính phủ. Cộng đồng quốc tế cũng mạnh mẽ lên án chế độ phân biệt chủng tộc vô nhân đạo của Nam Phi và áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế. Trong tình hình như vậy, De Klerk buộc phải thay đổi, và cũng vì ông chọn thay đổi, cái mác kẻ phản bội người da trắng đã định sẵn trên đầu ông, không thể gỡ xuống được nữa.

Nếu nói Mandela là phiên bản Gorbachev của Nam Phi, thì De Klerk có thể nói là nhà lãnh đạo chính quyền Nam Phi bị buộc phải mở ra hộp Pandora. Một mặt, ông phải đàm phán với các đảng chính trị người da đen châu Phi ngày càng cấp tiến, mặt khác, ông còn phải xoa dịu các đảng cánh hữu đã hy sinh lợi ích. Ngay cả thủ lĩnh Đảng Bảo thủ Rooney trước đây cũng từng nói, "De Klerk không có quyền đại diện cho năm triệu người da trắng Nam Phi, cũng không có quyền đàm phán với người da đen Nam Phi." Ông ta còn tuyên bố rằng chừng nào ông ta còn sống, Đảng Bảo thủ Nam Phi sẽ không từ bỏ cuộc đấu tranh.

Và bây giờ Rooney quả thật đã làm được điều đó, cấu kết với các thế lực cánh hữu trong quân đội Nam Phi để cùng phát động nổi loạn, bắt đầu từ Free State và chuẩn bị lan rộng ra toàn bộ Nam Phi. Kể từ khi cuộc nổi loạn thành công, lại có thêm một số đơn vị quân đội lẻ tẻ biểu tình và nổi loạn.

Cuộc biến động quân sự này bắt đầu từ Free State, một phần quân đội Nam Phi đơn phương tuyên bố đất nước rơi vào tình trạng khẩn cấp, rằng cải cách của De Klerk đã thất bại, và chính phủ đang cố gắng đưa Nam Phi vào vực sâu. Họ làm như vậy chỉ vì sự ổn định và thống nhất của Nam Phi.

Từ cuối năm 1992, một số đơn vị quân đội cánh hữu hoạt động trong chính phủ Nam Phi đã liên tục tích trữ vũ khí bất hợp pháp trong và ngoài nước, sau đó cung cấp vũ khí và hỗ trợ cho một số thành viên trong Đảng Tự do Inkatha, đồng thời tham gia kích động và thực hiện bạo lực, làm hoen ố danh tiếng của ANC, ngấm ngầm phá hoại tiến trình đàm phán. Lực lượng Quốc phòng Nam Phi còn bị cáo buộc đã tiến hành các hoạt động chiến tranh và thử nghiệm sinh hóa khủng khiếp.

Những hoạt động tội phạm của kẻ chủ mưu Rooney có mục đích chính trị rõ ràng. Họ mạnh mẽ phản đối sự chuyển hướng hoàn toàn mà tân tổng thống đề xướng. Họ coi De Klerk yếu đuối là "kẻ phản bội". Theo quan điểm của họ, việc dỡ bỏ lệnh cấm đối với ANC và Đảng Cộng sản Nam Phi, thả Mandela, khởi động đàm phán, chấm dứt các hoạt động bí mật, giải tán hệ thống quản lý an ninh quốc gia và dỡ bỏ tình trạng khẩn cấp toàn quốc đều là sự thỏa hiệp với các thế lực đen tối. Do đó, họ đã kích động các cuộc xung đột bạo lực giữa các chủng tộc, tạo ra tâm lý đối đầu phổ biến. Mục đích chính là ngăn chặn các cuộc cải cách làm tổn hại lợi ích của họ.

Vì vậy, khi quân đội nổi loạn nhanh chóng kiểm soát toàn bộ Free State, họ đã tiến hành một loạt cuộc thanh trừng quân sự lớn bên trong. Các thành viên quan trọng của Đại hội Dân tộc Phi bị truy lùng và tuyên bố là sâu mọt của quốc gia, bị xử bắn công khai với tội danh phản quốc. Đồng thời, những người Boer tức giận đã chĩa súng vào những người luôn hô hào dân chủ và tự do, tặng cho họ một viên đạn của chế độ độc tài. Trong chốc lát, xác của những người được gọi là nhà dân chủ bị xử tử đã bị vứt bỏ tùy tiện trên đường phố.

De Klerk đã kịch liệt lên án và tố cáo hành động của chính quyền cánh hữu, đồng thời điều động quân đội chuẩn bị trấn áp cuộc nổi loạn này. Đồng thời, các tổ chức chính trị của người da đen Nam Phi cũng không hề nhàn rỗi, họ tích cực chuẩn bị cho việc giành chính quyền bằng vũ trang. Trước đó, Nam Phi có một kế hoạch mang tên Chiến dịch "Ula", được chuẩn bị đặc biệt cho việc giành chính quyền bằng bạo lực.

Khi nghe tin về cuộc bạo loạn vũ trang ở Nam Phi, Yanaev cũng thông qua kênh bí mật liên hệ với Đảng Cộng sản Nam Phi. Là một đảng đối lập hoạt động ở Nam Phi, Yanaev cho rằng cần thiết phải phát huy tinh thần của Quốc tế Cộng sản, giúp họ nhận thức được tinh túy của việc giành chính quyền bằng vũ trang.

"Chúng tôi đã thực hiện một giao dịch với công ty EO. Chính phủ Liên Xô sẵn lòng mua một phần ba số súng mà họ tích trữ với giá gấp ba, sau đó bí mật cung cấp số súng này cho Đảng Cộng sản Nam Phi, chuẩn bị cho việc giành chính quyền bằng bạo lực."

Sĩ quan tình báo đối ngoại phụ trách Nam Phi của GRU thậm chí đã nhận được lệnh vượt cấp trực tiếp báo cáo tình hình cho Yanaev. Trong vở kịch tranh giành quyền lực giữa nhiều thế lực này, Liên Xô cuối cùng cũng đã đi một bước cờ của riêng mình. Yanaev đặt cược vào Đảng Cộng sản Nam Phi. Ông không đặt nhiều hy vọng vào thắng thua của đảng này, mục đích của Liên Xô chỉ là để khuấy đục vũng nước đó, để tình hình Nam Phi càng hỗn loạn càng tốt.

Yanaev rất hài lòng với hiệu quả của GRU. Ít nhất hiện tại Nam Phi sẽ có thêm một nhóm bậc thầy chiến tranh du kích, ẩn mình sau lưng phe cánh hữu để hoạt động ngầm, chính phủ cũng sẽ gặp nhiều rắc rối hơn.

Quả nhiên một tuần sau, Nam Phi vẫn chưa dập tắt được cuộc bạo loạn vũ trang đang bùng cháy ở Free State. Ngọn lửa cách mạng lại bùng lên ở KwaZulu-Natal, lực lượng vũ trang Cộng sản, yếu hơn nhiều so với quân chính phủ, đã chọn mô hình nông thôn bao vây thành thị, giành chính quyền bằng vũ trang, gieo mầm lửa cách mạng vào các vùng nông thôn rộng lớn của Nam Phi. Một điểm quan trọng hơn nữa là KwaZulu-Natal giáp với Mozambique, họ thậm chí có thể nhận được tiếp tế quân sự từ các công ty quân sự của Liên Xô qua biên giới.

Việc Đảng Cộng sản Nam Phi tuyên bố thành lập chính quyền tự trị giống như một tàn thuốc lá ném vào thùng thuốc nổ, hoàn toàn châm ngòi cho tình hình Nam Phi. Đại hội Dân tộc Phi cũng tuyên bố sử dụng đấu tranh vũ trang để bảo vệ quyền lợi của người da đen. Các cuộc nổi loạn của các phe phái chính trị ở khắp nơi cũng đã dập tắt hy vọng của De Klerk trong việc thành lập một chính quyền liên minh đa đảng.

Sở dĩ Nam Phi có thể bình yên vô sự trong cảnh nội ưu ngoại hoạn suốt thời gian qua là nhờ một đội quân chính quy hùng mạnh, nhưng giờ đây ngay cả đội quân này cũng không còn tin tưởng chính phủ Nam Phi nữa. De Klerk đã luôn nỗ lực ngăn chặn sự chia rẽ, nhưng không ngờ chính mình lại thúc đẩy sự ra đời của một thời đại cát cứ.

"Quân đội do Rooney chỉ huy thậm chí còn thành lập một chính quyền ở Free State, tự xưng là chính quyền hy vọng tương lai của người da trắng." Kể từ khi Bộ trưởng Quốc phòng Nam Phi chọn phản bội, De Klerk buộc phải đưa người thân cận lên nắm giữ chức vụ bộ trưởng.

Bộ trưởng Quốc phòng mới đã chiếu cho De Klerk xem đoạn video tin tức, phần lớn là cảnh các binh sĩ cánh hữu hành quyết những người được xác định là thành viên của Đại hội Quốc dân Nam Phi trên đường phố. Họ treo thi thể lên cột điện, sau đó đổ xăng và thiêu rụi. Họ dùng cách này để cảnh báo những người khác rằng đây là lãnh thổ của người da trắng Nam Phi.

Tổng thống De Klerk rõ ràng không thích cảnh tượng đẫm máu như vậy, ông quay đầu đi, nghiêm nghị hỏi: "Chẳng lẽ quân đội chính phủ của chúng ta vẫn chưa hành động sao? Mới chỉ chiếm được một Free State thôi. Ngay cả khi chúng ta tấn công Free State từ mọi phía, tôi cũng không tin họ có thể trụ được bao lâu."

"Nhiệm vụ đầu tiên của quân đội chính phủ Nam Phi không phải là bao vây Free State, mà là rút tinh nhuệ để đảm bảo an toàn cho Tổng thống và thành phố thủ đô Pretoria. Rooney chỉ là quả bom đầu tiên phát nổ, Đảng Cộng sản Nam Phi là quả thứ hai, và tiếp theo ai sẽ là quả thứ tư hoặc thứ năm? Chỉ cần nền tảng của chính phủ còn đó, dù có thất bại trong việc bao vây Free State, chúng ta cũng sẽ không đến mức mất cả nước."

Phân tích của Bộ trưởng Quốc phòng cũng khiến De Klerk nhận thức rõ hơn về tình thế nguy hiểm của mình. Ông ho khan một tiếng, khô khan hỏi: "Nếu tình hình hoàn toàn mất kiểm soát thì sao?"

"Chúng ta sẽ trở thành mục tiêu của mọi người," Bộ trưởng Quốc phòng trả lời, "Các phe đối lập này sẽ ngầm hiểu ý nhau để cùng nhau tấn công quân đội Nam Phi, còn sau đó họ muốn làm gì thì tôi nghĩ không có kẻ tham vọng nào quan tâm đến hòa bình thế giới nữa."

"Tôi muốn nói chuyện với Mandela, chỉ có cùng Mandela, mới có thể ngăn chặn sự việc tiếp tục xấu đi." Đến nước này, De Klerk vẫn còn ảo tưởng về việc liên minh với Mandela để cùng nắm quyền nhằm loại bỏ mối đe dọa.

"Quá muộn rồi, thưa Tổng thống. Chúng ta không còn cơ hội hòa giải với họ nữa," Bộ trưởng Quốc phòng chỉ vào màn hình nói, "Vừa rồi Mandela đã tuyên bố, sẽ tôn trọng việc người da đen Nam Phi bảo vệ lợi ích của mình bằng biện pháp cứng rắn. Vì vậy, bây giờ, chúng ta sẽ phải tiến hành một cuộc chiến trên chính lãnh thổ của mình."

Khi câu chuyện đã đến nước này, De Klerk chợt cảm thấy như được giải thoát. Cuối cùng ông không cần phải làm gì cũng phải bận tâm đến cảm xúc của người da đen châu Phi nữa.

De Klerk hít một hơi thật sâu, ý nghĩ đầu tiên của ông lúc này là tìm kiếm sự giúp đỡ từ chính phủ Mỹ, nhân lúc chính quyền chưa bị lật đổ để người Mỹ thực hiện lời hứa của mình.

Tuy nhiên, De Klerk vẫn chưa nhận ra rằng, chủ động yêu cầu Mỹ nhập cuộc là một điều vô cùng ngu xuẩn.