Hòa đàm Nam Tư

Ngày 7 tháng 1 năm 1994, Yanaev chào đón một Lễ Giáng sinh Chính thống giáo mới. Tuy nhiên, lễ hội lần này ông già Noel đã tặng ông một món quà vô cùng lớn, lớn đến mức ngay cả Yanaev cũng không thể tin nổi. Bởi vì chỉ vài giờ trước đó, đại diện Croatia đã đề xuất ngừng bắn, không còn sử dụng các biện pháp bạo lực, mà bắt đầu giải quyết ba vấn đề dân tộc chính ở Bosnia và Herzegovina trên bàn đàm phán. Điều này có nghĩa là vấn đề lãnh thổ của người Serb Bosnia, đã kéo dài hơn hai năm, rất có thể sẽ được giải quyết trong thời gian tới.

Tin tức này là tin tốt cho mọi phía. Anh Quốc chỉ mong nội chiến Nam Tư kết thúc sớm, họ đã không thể chịu đựng thêm nhiều người tị nạn nữa rồi.

Tuy nhiên, khi chiến tranh kết thúc, người Serb Bosnia đã kiểm soát vững chắc gần 95% lãnh thổ quốc gia. Nhờ cuộc không kích điên cuồng của Liên Xô trước đó, lực lượng chủ lực của quân đội Croatia đã bị tiêu diệt hoàn toàn, và ý chí kháng cự của người Croatia cũng bị phá vỡ. Không còn được bổ sung binh lính, họ hoàn toàn bất lực trước sự tiến công không ngừng của lực lượng vũ trang Serb Bosnia, cuối cùng đành phải chọn đầu hàng.

Trước khi Croatia chọn đầu hàng, người Anh cũng muốn bắt chước cách làm của Yanaev, khẩn cấp triệu tập lực lượng không quân tấn công của NATO, lên kế hoạch phát động một cuộc không kích. Nhưng người hưởng ứng lại lèo tèo không đáng kể. Ai cũng biết quân đội Serbia đã triển khai một số lượng lớn tên lửa phòng không SAM trên các trận địa, máy bay chiến đấu của ai bay qua trên không cũng sẽ phải hứng chịu hỏa lực pháo kích dày đặc.

Đây cũng là kết luận mà Yanaev rút ra từ kinh nghiệm xuyên không của mình: chỉ cần NATO tiếp tục chọn không kích, thì họ sẽ bán ồ ạt Buk và SAM cho chính phủ Serbia, để người Anh phải đau đầu.

Về vấn đề hòa đàm, Karadžić còn đặc biệt gọi điện cho Yanaev. Chính phủ Serb Bosnia hiện tại đã coi Liên Xô là một đồng minh xã hội chủ nghĩa kiên định và đáng tin cậy, bất kỳ vấn đề nào cũng đều thảo luận trước với Yanaev, để đưa ra kết luận làm đối phương hài lòng.

"Nắm chặt quyền lực của một quốc gia trong tay mình mạnh hơn bất cứ điều gì khác. Vấn đề lớn nhất của người Serb Bosnia là kiểm soát một lực lượng vũ trang mạnh mẽ để kiểm soát chính quyền quốc gia, mới khiến người Croatia và người Hồi giáo có cơ hội. Còn bây giờ là cơ hội tốt nhất để các anh lật ngược tình thế, Karadžić." Yanaev cầm điện thoại, đưa ra lời khuyên cho Karadžić.

"Người Serbia cũng vậy, người Croatia cũng vậy, hay người Hồi giáo cũng thế. Họ đều là những kẻ bị ràng buộc bởi cái gọi là ý thức dân tộc của riêng mình. Âm mưu nổi dậy dưới ngọn cờ đó. Cho nên, thành phần dân tộc càng đơn nhất, khả năng gây ra nội chiến càng nhỏ."

Karadžić ở đầu dây bên kia nghe những lời Yanaev nói, cảm thấy không thể tin nổi như nghe chuyện thần thoại: "Việc đồng hóa ba dân tộc là một việc vô cùng khó khăn, chưa kể bây giờ vẫn còn trong tình trạng thù địch truyền kiếp."

Những gì Yanaev nói chính là chính sách đồng hóa dân tộc. Sử dụng các biện pháp can thiệp của chính phủ để thu hẹp, thậm chí xóa bỏ khoảng cách giữa các dân tộc. Biến cái gọi là người Croatia và người Hồi giáo thành một phần của dân tộc Serbia. Chính sách lạnh nhạt lâu dài của Thổ Nhĩ Kỳ đối với người Kurd thuộc loại này.

Tuy nhiên, người Serb Bosnia vừa giành được hòa bình, việc áp dụng các biện pháp can thiệp thô bạo bây giờ chỉ có thể gây ra tác dụng ngược. Vì vậy, Yanaev khuyên Karadžić ban đầu hãy làm màu một chút, nhấn mạnh vào bình đẳng dân tộc và đại đoàn kết. Đến khi xã hội dần ổn định, ông ta có thể thực hiện chính sách này.

"Tái hợp nhất người Serbia, người Croatia và người Hồi giáo thành một dân tộc mới, dùng cảm giác thuộc về một dân tộc thống nhất vĩ đại để đồng hóa đám muốn gây rối đòi độc lập. Đây là phương pháp tốt nhất cho đến nay. Nếu không anh còn cách nào hay hơn không? Giết hết những người đó ư? Đừng đùa nữa. Kết cục của một cuộc diệt chủng là người Serb Bosnia sẽ bị Liên Hợp Quốc san bằng trực tiếp, không có cả cơ hội kháng cáo."

"Ý tưởng tôi đã cho anh rồi. Karadžić, tiếp theo là xem anh có làm được không."

"Cảm ơn ý tốt của đồng chí Tổng bí thư Yanaev," Karadžić vui mừng nói.

Yanaev nói xong thì cúp điện thoại, để Karadžić một mình suy nghĩ về chuyện này. Sau đó, ông ta gọi đồng chí Yazov đến để bày tỏ ý kiến về cuộc đàm phán hòa bình ở Nam Tư.

"Đến lúc đó, Liên Xô cũng sẽ cử đại diện tham dự hội nghị đàm phán này. Serbia và người Serb Bosnia đối với chúng ta thực sự quá quan trọng. Kể từ khi Tiệp Khắc xảy ra biến động lớn vào đầu năm 1993, lực lượng cộng sản ở Đông Âu có thể nói là đã bị thanh trừng sạch sẽ. Bây giờ chỉ còn lại một đồng minh Serbia."

"Nếu không nắm lấy cơ hội này để lật ngược tình thế, Liên Xô sẽ bị loại bỏ hoàn toàn khỏi vòng ảnh hưởng ở Đông Âu, và chúng ta cũng sẽ không có ngày trở lại." Nỗi lo lắng của Yanaev không phải là không có lý, nếu không thì đám người NATO cũng sẽ không tìm mọi cách để nhắm vào Serbia như vậy, khiến chế độ thân Liên Xô cuối cùng này sụp đổ hoàn toàn.

"Nhưng cứ thế can thiệp trực tiếp vào hội nghị của Serbia có thực sự tốt không? Liệu có gây ra sự phản cảm của người Croatia hoặc người Hồi giáo không? Chẳng phải là..." Đây là một trong những vấn đề mà Yazov lo lắng, sợ rằng việc người Nga tham dự hội nghị sẽ kích động cảm xúc của người Croatia.

"Anh nói người Croatia à." Yanaev bật cười như thể nghe thấy một câu chuyện đùa thú vị, ông ta quay đầu lại nói với Yazov: "Anh thực sự nghĩ rằng. Cuộc họp lần này sẽ chỉ có ba dân tộc chính ở Bosnia và Herzegovina sao? Đừng nói chúng ta, đến lúc đó người Anh cũng rất có thể sẽ nhúng tay vào. Hội nghị đàm phán quá nhiều biến số, chúng ta buộc phải can thiệp."

"Tôi tin chắc rằng người Anh tuyệt đối sẽ không bỏ qua cơ hội cuối cùng này để thay đổi cục diện, họ sẽ tìm mọi cách để tranh thủ lợi ích lớn nhất cho người Croatia. Còn điều Liên Xô cần làm là biến những suy nghĩ của người Anh thành những ảo tưởng không thể thực hiện được." Câu trả lời của Yanaev đơn giản và thô bạo: nếu người Anh muốn can thiệp, thì Liên Xô sẽ áp chế họ đến chết, khiến họ phải trơ mắt nhìn hy vọng tan vỡ trước mặt mình.

Vì vậy, hội nghị đàm phán Bosnia và Herzegovina đã biến thành một cuộc đối đầu trên chiến trường vô hình giữa hai quốc gia. Anh Quốc mong muốn phe đối lập mà họ ủng hộ có thể giành được nhiều đất đai hơn. Còn quân đội chính phủ được Yanaev ủng hộ lại mong muốn hiện tại họ có thể nắm giữ vững chắc 95% lãnh thổ. Chỉ cần chủ quyền những vùng đất đó còn trong tay, thì hy vọng chiến thắng của Yanaev là rất lớn.

Ít nhất là bây giờ, tình hình vẫn đang phát triển theo hướng có lợi cho mình, nhưng biến số trên bàn đàm phán quá lớn, ngay cả Karadžić cũng không dám đảm bảo sẽ có sai sót gì xảy ra.

"Hãy nhanh chóng kết thúc sự kiện này đi," Yanaev nói với vẻ mệt mỏi cả thể xác lẫn tinh thần.