Đẩy Ba Lan vào hố lửa

Một quốc gia duy nhất có thể khiến bốn đế quốc tư bản liên kết lại để xé xác nó, đó chính là Ba Lan – quốc gia không ngừng tự chuốc họa vào thân. Sau khi Đức và Pháp cùng lúc đề xuất thỏa thuận phê chuẩn Ba Lan gia nhập WTO, Bộ trưởng Tài chính Anh Kenneth Clarke và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Robert Edward Rubin gần như đồng thời lên tiếng ủng hộ đề xuất của Đức và Pháp. Các quốc gia có chút hiểu biết về tình hình thực tế đều có thể nhìn ra rằng, bốn đế quốc tư bản đang chuẩn bị xẻ thịt Ba Lan một miếng lớn để tạm thời xoa dịu sự yếu kém và trì trệ do khủng hoảng kinh tế gây ra.

Bộ trưởng Tài chính Anh Clarke trong cuộc phỏng vấn với Reuters cho biết, việc Ba Lan gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sẽ giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các nước Đông Âu và Trung Âu, đồng thời cũng có lợi cho việc thúc đẩy sự phát triển hợp tác đa phương của WTO. Nhìn chung, đây là một thách thức đối với Ba Lan, hơn nữa là một cơ hội phát triển tuyệt vời, và cũng sẽ kích thích mạnh mẽ hợp tác thương mại kinh tế giữa Đông Âu và Tây Âu, đặt nền móng cho sự phát triển tươi sáng của châu Âu trong tương lai.

Trong khi đó, lời nói của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Robert lại thẳng thắn hơn nhiều. Ông tuyên bố rằng việc Ba Lan gia nhập NATO sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế của Mỹ, mang lại một cục diện mới cho hợp tác giữa Mỹ và khu vực Đông Âu, đồng thời cũng có thể đảm bảo an ninh chiến lược của NATO ở Đông Âu một cách hiệu quả. Gần như mỗi câu nói đều phục vụ lợi ích của Mỹ. Nhìn Bộ trưởng Tài chính Mỹ phát biểu hùng hồn tại buổi họp báo, gần như mọi người đều cho rằng mùa xuân của Đông Âu đã đến.

Tuy nhiên, mùa xuân luôn ngắn ngủi, bởi vì tiếp theo đón chờ Ba Lan là một mùa đông khắc nghiệt.

Ngoài bốn vị đại diện của các nhà tư bản đế quốc, người còn lại có thể nở nụ cười chính là Tổng thống Ba Lan Kwaśniewski. Ông ngây thơ cho rằng những lời hứa của bốn gã khổng lồ tư bản đều do Ba Lan tự mình giành được, thông qua đấu tranh ngoại thương đã giành được sự tôn trọng của các quốc gia. Thậm chí Tổng thống Kwaśniewski còn thường xuyên nói về công lao của mình với những người xung quanh khi ăn cơm.

"Mặc dù các nước phương Tây mạnh nhất đã đồng ý cho Ba Lan gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, nhưng tôi muốn nói rõ rằng, kết quả này không phải do người khác ban ơn, mà là do Ba Lan tự mình đấu tranh giành được. Ba Lan không cần sự thương hại của người khác, cũng không cần sự ban ơn của người khác. Chúng ta đã chứng minh cho thế giới thấy rằng Ba Lan cũng là một quốc gia hùng mạnh, ngay cả Tây Âu cũng không dám tùy tiện trừng phạt chúng ta. Một khi Ba Lan áp dụng các biện pháp cứng rắn, ngay cả các nước phương Tây cũng phải chịu thua." Kwaśniewski đắc ý nói.

Kwaśniewski coi cái bẫy mà Tây Âu đã giăng cho mình là chiến thắng của Ba Lan, nhưng ông ta không biết rằng các Bộ trưởng Tài chính của những quốc gia đó đang tụ tập lại để thảo luận cách chia cắt miếng thịt đã tự động đưa đến tận miệng này. Muốn giành được sự tôn trọng của người khác? Trước hết, bạn phải có sức mạnh kinh tế mạnh mẽ. Nếu không, ngoài số phận bị nô dịch kinh tế, không có con đường thứ hai để đi.

Tuy nhiên, với một người như Kwaśniewski, người quá mê muội với thuyết "Ba Lan thống trị thế giới", ngay cả Yanaev cũng không thể kéo ông ta trở lại. Liên Xô đã cố gắng hết sức để níu giữ tình hữu nghị với Ba Lan. Giờ đây, đối mặt với Ba Lan sắp nhảy vào hố lửa, Yanaev chỉ có thể chọn cách giảm thiểu lợi ích mà Âu Mỹ sẽ thu được, bảo toàn lợi ích của Liên Xô.

Nói cách khác, những gì Liên Xô không có được thì Âu Mỹ cũng đừng hòng có. Yanaev thà hủy diệt Ba Lan trước, còn hơn là thấy Âu Mỹ dựa vào việc hy sinh các quốc gia nhỏ để vượt qua khó khăn kinh tế.

Chỉ khi lợi ích nhất quán thì mới nói đến tình nghĩa, khi lợi ích xung đột, mọi thứ đều dựa vào sức mạnh tổng hợp.

Vì vậy, Yanaev đã cùng cựu Bộ trưởng Tài chính Ryzhkov, và Chủ tịch Ủy ban Chính sách Kinh tế Xã hội của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô Slyunkov thảo luận về các chính sách và kế hoạch đối với Ba Lan. Ý tưởng của Yanaev là việc Ba Lan bị lừa gần như là điều chắc chắn, và Liên Xô chỉ muốn ngăn chặn bốn nước Anh, Mỹ, Đức, Pháp thu được lợi ích tối đa từ Ba Lan.

Slyunkov, người hàng ngày làm việc với các con số, đã đưa ra quan điểm chuyên môn: "Muốn giảm thiểu lợi ích mà bốn nước Âu Mỹ thu được, Liên Xô phải hành động trước, giành lấy lợi thế ban đầu."

"Ví dụ?" Yanaev phất tay, ra hiệu cho ông ta tiếp tục.

"Ví dụ, chúng ta có thể giảm thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu sang Ukraine, khuyến khích các doanh nghiệp trong nước tiến hành ngoại thương. Đồng thời, trợ cấp xuất khẩu cho các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa sang Ba Lan. Dù sao, Liên Xô không cần lo lắng về việc mang tiếng bán phá giá, vì Tổ chức Thương mại Thế giới không liên quan gì đến chúng ta."

Yanaev gật đầu, khẳng định quan điểm của Slyunkov. Mặc dù Liên Xô mang cái mác kinh tế thị trường mở cửa, nhưng trên thực tế, chính phủ vẫn dùng bàn tay mạnh mẽ điều tiết nền kinh tế thị trường. Nói chính xác hơn, chính sách kinh tế mà Ryzhkov và Yanaev đã định ra trước đây giống như một sự kết hợp giữa Chính sách Kinh tế Mới của Roosevelt và Chính sách Kinh tế Mới của Lenin.

"Khi thấy Ba Lan có lợi nhuận, các doanh nghiệp của chúng ta sẽ lũ lượt xuất khẩu hàng hóa sang Ba Lan để kiếm ngoại tệ. Lúc này, chúng ta còn phải tạo thế trên trường quốc tế. Đó là tạo ra một hình ảnh Liên Xô đang rất muốn lôi kéo Ba Lan, khiến các nước ký kết WTO hơi căng thẳng một chút." Slyunkov đẩy kính lên, ánh phản chiếu của kính vừa vặn che đi ánh mắt âm u phía sau hai tròng kính.

"Sau đó sẽ thế nào? Nhờ sự ủng hộ của chúng ta, Ba Lan sẽ tự tin hơn khi đàm phán Vòng đàm phán Uruguay, và các nước phương Tây đang căng thẳng đương nhiên sẽ cho Ba Lan một số ưu đãi chính sách, có lẽ sẽ thể hiện ở vấn đề thời gian bảo hộ thương mại. Bốn nước WTO muốn thu hoạch tài sản trong thời gian ngắn chắc chắn sẽ không kéo dài thời gian bảo hộ, vậy thì những gì họ cho phép Ba Lan chắc chắn sẽ là những điều kiện khắc nghiệt hơn."

"Ví dụ như công khai cho phép Ba Lan thiết lập rào cản thương mại, ví dụ như cắt giảm một chút lợi ích của mình, để Ba Lan thắng đậm một lần, đợi đến khi thời gian bảo hộ ngắn ngủi kết thúc, đó cũng là ngày Ba Lan chết. Nhưng điều này không gây cản trở gì cho việc xuất khẩu hàng hóa của Liên Xô, vì chúng ta không cần quan tâm đến những quy định vớ vẩn của Tổ chức Thương mại Thế giới. Liên Xô muốn giao dịch với ai, ba nước Pháp, Anh và Đức cộng lại cũng chưa chắc đã cản được."

Yanaev khẽ gật đầu, đồng tình với đề xuất của đồng chí Slyunkov, sau đó tiếp tục hỏi: "Nửa đầu kế hoạch nghe có vẻ tốt, vậy còn nửa sau thì sao? Tôi muốn biết khi Mỹ và họ đổ xô vào thị trường Ba Lan, các doanh nghiệp của chúng ta sẽ làm gì?"

"Đương nhiên là rút lui toàn diện." Đồng chí Slyunkov trả lời không chút ngần ngại, "Một mình Liên Xô trong chiến tranh thương mại làm sao có thể là đối thủ của bốn quốc gia kia. Vì vậy, chúng ta sẽ kiếm một khoản rồi rút lui, tránh để mất cả vốn. Đến khi Mỹ và họ vào thị trường Ba Lan, Liên Xô sẽ áp dụng kế hoạch tránh né, cắt bỏ khoản trợ cấp thêm và giảm thuế quan đối với các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa sang Ba Lan. Để ngăn chặn ngành công nghiệp của chúng ta lao vào thị trường Ba Lan và bị xẻ thịt."

"Ba Lan tội nghiệp." Ryzhkov, người nãy giờ vẫn im lặng, thở dài. Mặc dù kế hoạch của Slyunkov hiểm độc, nhưng trên phương diện lợi ích quốc gia mà nói, quả thực không có gì đáng trách. Tầm nhìn thiển cận của các đồng minh và đối thủ chính là bức bình phong tốt nhất cho kế hoạch tấn công kinh tế của Slyunkov.

"Nếu chúng ta thương hại Ba Lan, ai sẽ thương hại Liên Xô?" Slyunkov thể hiện sự lý trí chuyên nghiệp. "Đôi bên cùng có lợi là cục diện mà ai cũng mong muốn, nhưng đối thủ của chúng ta nhất định sẽ không để cục diện đó xảy ra. Vì vậy trong trò chơi này, Ba Lan chỉ có thể chọn đóng vai kẻ hy sinh, dùng làm con bài mặc cả với người Mỹ."

Yanaev cắt ngang cuộc đối đầu ngày càng căng thẳng, hỏi: "Được rồi, đừng than phiền nữa. Chính trị quốc tế không phải là trò chơi của trẻ con, trong mọi trường hợp đều phải đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu. Về Ba Lan, nếu may mắn thì Kwaśniewski sẽ nhận được một bài học đau đớn, nếu không may thì Ba Lan hãy chờ đón một cuộc khủng hoảng kinh tế đi. Đồng chí Slyunkov, hãy viết cho tôi một báo cáo chi tiết theo ý tưởng của đồng chí, ngày kia tôi cần xem báo cáo này. Và đồng chí Ryzhkov, việc sắp xếp cụ thể vẫn phải giao cho đồng chí, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Đó là nội dung cuộc họp này, còn gì cần bổ sung không?"

Cả hai cùng lắc đầu.

Yanaev thở phào, nói: "Rất tốt, vậy thì chúng ta hãy chờ xem trò hay thôi."