Chuyến đi phá băng

Đợt 4 kết thúc

Sự trỗi dậy trở lại của Liên Xô không chỉ khiến Tây Âu cảm nhận được áp lực từ phương Đông mà còn khiến một quốc đảo đang gặp rắc rối cảm thấy áp lực mạnh mẽ tương tự. Dù sao thì, từ đầu những năm 1980 đến đầu những năm 1990, Nhật Bản đã trải qua mười năm kinh tế phát triển nhanh chóng, trong khi đế chế đỏ Liên Xô ngày càng suy yếu và đi xuống. Về mặt chính trị, Nhật Bản luôn muốn giành được vị thế cường quốc ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, chắc chắn không thể tránh khỏi áp lực từ hai cường quốc chính trị là Trung Quốc và Liên Xô.

Năm 1996, kinh tế Nhật Bản đã rất tồi tệ. Sau thời kỳ bùng nổ nhanh chóng vào những năm 70, 80 và sự đình trệ bắt đầu từ đầu những năm 90, đến giữa những năm 90, tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm của Nhật Bản duy trì khoảng 2%. Bong bóng kinh tế vỡ tan gây ra lạm phát ác tính, khiến Nhật Bản phải chịu đựng sự hành hạ của giai đoạn đình trệ. Thủ tướng Nhật Bản đã thay đổi từ Kaifu Toshiki sang Hashimoto Ryutaro, trải qua bốn đời thủ tướng, nhưng không ai có thể giải quyết được vấn đề kinh tế hiện tại của Nhật Bản.

Trong bối cảnh khó xử này, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Ryzhkov, người từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính, gần đây đã chuẩn bị thăm Nhật Bản. Chuyến đi này được Trung Quốc, một nước có quan hệ hữu nghị với cả hai bên, đứng ra làm cầu nối. Trong thời đại này, quan hệ Trung - Nhật vẫn đang trong giai đoạn mật thiết như keo sơn, chưa phải là thời kỳ đối đầu không đội trời chung như sau này.

Ryzhkov đặt chân xuống Sân bay Narita, Tokyo. Lúc này, tâm trạng của ông hẳn cũng phức tạp như Thủ tướng Nhật Bản Hashimoto Ryutaro. Không phải vì quan hệ kinh tế, mà là về tranh chấp quần đảo giữa Nhật Bản và Liên Xô. Từ những xích mích ban đầu giữa Lực lượng Phòng vệ Hàng hải Nhật Bản và Hạm đội Thái Bình Dương của Liên Xô do Mỹ kích động, đến cuộc gặp gỡ thân mật giữa Thủ tướng Nhật Bản và Liên Xô hiện tại, Ryzhkov cảm khái rằng quả nhiên giữa hai nước chỉ có lợi ích vĩnh cửu chứ không có kẻ thù vĩnh viễn.

Hashimoto Ryutaro đã hội đàm với Ryzhkov tại dinh thủ tướng, hai bên đã có những lời chào hỏi thân mật. Ngay từ đầu cuộc hội đàm, Ryzhkov đã nhấn mạnh rằng Nhật Bản và Liên Xô là đồng minh hợp tác kinh tế, đồng thời cũng đang tích cực tìm kiếm các mối quan hệ đối thoại sâu hơn giữa hai bên. Về vấn đề Quần đảo Nam Kuril (Nam Chishima), ông hy vọng hai bên có thể gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác, sớm đạt được các cuộc đối thoại hợp tác sâu hơn.

Câu trả lời của Ryzhkov rõ ràng đã được suy nghĩ kỹ lưỡng. Ngay từ đầu, ông đã nhấn mạnh mối quan hệ giữa quần đảo Nam Kuril và Nhật Bản, trước tiên thể hiện lập trường của Liên Xô. Chỉ khi lập trường rõ ràng, hai bên mới có thể giao tiếp sâu hơn. Gác lại tranh chấp là tiền đề lớn để Liên Xô không giải quyết bằng vũ lực trước. Hơn nữa, Ryzhkov rất hiểu tính cách của Hashimoto Ryutaro. Khi còn là Bộ trưởng Bộ Thương mại và Công nghiệp, người có thể buộc đối phương khuất phục với thái độ cứng rắn trong cuộc chiến thương mại ô tô Mỹ - Nhật, thường là những người chỉ ăn mềm không ăn cứng.

Phát biểu mở màn của Ryzhkov đã làm dịu không khí và được đón nhận nồng nhiệt. Thủ tướng Hashimoto Ryutaro cũng tuyên bố rằng, việc hai bên có thể hiểu nhau là tiến bộ lớn nhất. Mặc dù trong năm năm qua, Nhật Bản đã nhiều lần xung đột với Liên Xô về vấn đề đảo nhỏ, nhưng ông hy vọng rằng cuộc gặp gỡ lần này sẽ mở ra một chương mới giữa hai bên.

Dù hai bên đều thể hiện vẻ nói hay hơn hát, nhưng việc tìm kiếm mối quan hệ phát triển kinh tế giữa hai nước cũng là một chủ đề quan trọng. Ngành công nghiệp điện tử của Liên Xô lạc hậu so với phương Tây, mặc dù có một hoặc hai thiết kế gây ấn tượng, nhưng về chất lượng tổng thể, vẫn cần được tăng cường. Về phần Nhật Bản, ngành công nghiệp điện tử mới nổi cũng đang phát triển nhanh chóng. Liên Xô không thể có được công nghệ từ Mỹ, muốn mở ra bước đột phá mới trên đất Nhật Bản.

Về phần Nhật Bản, họ cũng ôm tham vọng muốn mở ra một thị trường rộng lớn ở Liên Xô. Điều này giống như một lục địa giàu có chưa từng được khai thác, đang chờ đợi họ đến khai thác.

Trong tình huống cả hai bên đều có nhu cầu, điều này đã thúc đẩy sự phát triển thương mại kinh tế giữa Nhật Bản và Liên Xô. Vì vậy, Ryzhkov ngay lập tức đi thẳng vào vấn đề, khẳng định thành tựu phát triển của ngành công nghiệp điện tử Nhật Bản.

"Là sự trỗi dậy của một ngành công nghiệp mới, Nhật Bản đã làm rất xuất sắc trong lĩnh vực điện tử, có thể nói là đi đầu trong toàn bộ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Với tư cách là những người dẫn đầu ngành công nghiệp mới nổi, tôi nghĩ Liên Xô và Nhật Bản cần thiết phải tăng cường trao đổi và hợp tác kinh tế trong lĩnh vực này." Ryzhkov nhìn "thủ tướng kiếm khách" này một cái, tiếp tục từng chút một đưa ra những con bài của mình.

"Nếu có thể thấy các sản phẩm điện tử của Nhật Bản vào thị trường Liên Xô, tôi nghĩ đối với cả hai bên, đó sẽ là một tình huống đôi bên cùng có lợi. Vừa lấp đầy khoảng trống thị trường của Liên Xô, vừa giúp sản phẩm điện tử Nhật Bản tìm được thị trường mới, đồng thời cũng có thể giảm bớt các vấn đề do kinh tế đình trệ gây ra, phải không?" Ryzhkov nói.

Thủ tướng Hashimoto Ryutaro nheo mắt, rõ ràng ông đã bị lời của Ryzhkov lay động. Đây là một thị trường khổng lồ, Nga cộng thêm hơn chục bang tự trị lớn nhỏ, giống như một món quà đặc biệt được chuẩn bị sẵn để Nhật Bản chiếm lĩnh thị trường điện tử, lại còn do đối phương tự tay dâng tới cửa.

Đối mặt với món quà hấp dẫn như vậy, Hashimoto Ryutaro làm sao có thể từ chối được. Tuy nhiên, với tư cách là một chính trị gia xuất sắc, ông đương nhiên không chỉ hài lòng với việc hàng hóa Nhật Bản độc chiếm thị trường Liên Xô, ông còn hy vọng có thể nhận được các chính sách ưu đãi từ chính phủ Liên Xô từ tay Ryzhkov, để tối đa hóa lợi nhuận.

Nghe đối phương đưa ra yêu cầu, Ryzhkov không nói gì. Tham lam ư? Không, theo đuổi lợi ích tối đa chỉ là sự ích kỷ của con người mà thôi.

"Tất nhiên, Liên Xô sẽ giảm thuế quan một cách thích hợp đối với các sản phẩm điện tử nhập khẩu của Nhật Bản, và còn một số chính sách ưu đãi khác, tôi nghĩ lúc đó sẽ có giải thích cụ thể, nếu Nhật Bản sẵn lòng chấp nhận." Ryzhkov nói, "Và Liên Xô cũng hy vọng Nhật Bản có thể thành lập các công ty liên doanh trên lãnh thổ Liên Xô, đồng thời có thể đưa ra nhiều chính sách ưu đãi hơn."

"Ông nói là, công ty liên doanh và ưu đãi chính sách sao..."

Hashimoto Ryutaro trợn tròn mắt, Ryzhkov dường như đến để cứu nền kinh tế Nhật Bản, không chỉ giảm thuế quan mà còn ưu đãi chính sách cho các công ty liên doanh. Trong khoảnh khắc, Hashimoto Ryutaro không biết nói gì.

Tất nhiên, Hashimoto Ryutaro, người đã phải chịu đựng những khó khăn kinh tế quá lâu, đã quên mất một điều, đó là chiếc bánh ngon được đặt trước mặt ông thường là một cái bẫy với mục đích không thể nói ra. Tuy nhiên, thật không may, Hashimoto Ryutaro, người đã bị niềm vui làm cho choáng váng, giờ đây không còn thời gian để suy nghĩ xem Liên Xô đang âm mưu gì đằng sau.

Mục đích chuyến thăm Nhật Bản của Ryzhkov không phải là để thúc đẩy giao lưu kinh tế và hợp tác giữa hai nước, mà là để đặt nền móng cho ngành công nghiệp điện tử của Liên Xô. Còn tại sao lại chọn Nhật Bản? Ai bảo lúc này chỉ có quốc gia này đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi sự trì trệ kinh tế và lạm phát?

Ryzhkov cũng không rõ, liệu kế hoạch mà Yanaev đưa ra có trở thành viên gạch lát đường cho ngành công nghiệp điện tử của Liên Xô, hay trở thành chiếc đinh cuối cùng đóng vào quan tài của sự phát triển ngành công nghiệp điện tử Nhật Bản trên thị trường Nga. (Còn tiếp.)