Phục hưng văn hóa

Sự "đầu hàng" của Solzhenitsyn đã khiến CIA Mỹ tức giận. Ban đầu, đây là một vở kịch do họ âm thầm dàn dựng. Nếu chính quyền Moscow từ chối Solzhenitsyn trở về, họ vẫn có thể làm lớn chuyện với thế giới bên ngoài, tuyên truyền về vấn đề nhân quyền của Liên Xô. Nếu họ chấp nhận cho Solzhenitsyn trở lại Moscow, thì nhà phê bình kiên định này chắc chắn sẽ chỉ trích mạnh mẽ chính sách của Liên Xô, khiến Yanaev mất mặt. Brandy thậm chí còn đảm bảo với Giám đốc Tenet rằng đây sẽ là một màn trình diễn rất thú vị: một người kiên định chống Liên Xô và một nhà lãnh đạo của một quốc gia độc tài đối thoại với nhau.

Tenet đã tin lời Brandy, sau đó đã sử dụng các mối quan hệ để thông qua yêu cầu trở về Liên Xô của Solzhenitsyn.

Tuy nhiên, Trưởng phòng Tình báo Brandy không ngờ rằng Bộ Tuyên truyền Liên Xô không những không phong tỏa Solzhenitsyn, mà còn để các tờ báo Moscow tập trung đưa tin về sự trở lại của nhà văn này, quảng bá về "lương tâm Nga" đã lưu lạc ở nước ngoài nhiều năm.

Sau đó, CIA Mỹ, vốn đang chờ xem kịch hay, lại nhận được một tin tức rất bất ngờ: Solzhenitsyn, sau khi trở về Moscow, đã chấp nhận lời đề nghị của Yanaev và định cư lại Moscow.

Điều này khiến CIA, vốn đã tốn rất nhiều tiền để bồi dưỡng Solzhenitsyn, vô cùng bẽ mặt.

Càng khiến Brandy bẽ mặt hơn, không lâu sau khi Solzhenitsyn trở về Moscow, ông ta bắt đầu viết một số bài báo với quan điểm rõ ràng đứng về phía chính phủ Liên Xô, tập trung phê phán các chính sách thời Gorbachev, cùng với sự ngu dốt và hời hợt của toàn xã hội lúc bấy giờ, và đã có những suy tư sâu sắc.

Nhận được tin này, Brandy vội vàng cử người xác minh độ chính xác của thông tin. Ông hy vọng chính quyền đã đe dọa hoặc ép buộc Solzhenitsyn viết ra những tác phẩm trái với ý muốn của ông ta. Nhưng kết quả báo cáo lại khiến mọi người kinh ngạc: Solzhenitsyn thực sự tự nguyện viết ra những tác phẩm như vậy, không hề bị các cơ quan chính phủ Liên Xô đe dọa.

Một vấn đề đáng thất vọng đã đặt ra trước mắt Trưởng phòng Brandy: chiến sĩ tự do vĩ đại, nhà văn cứng rắn kiểu Hemingway, đồng chí Solzhenitsyn, đã phản bội đất nước tự do Mỹ, không chút do dự mà lao vào vòng tay của Đảng Cộng sản.

Điều này hoàn toàn không giống với kịch bản đã thống nhất ban đầu. Khi Giám đốc Tenet nghe được tin này, sắc mặt ông ta tái xanh, lập tức ra lệnh cho Brandy phong tỏa mọi thứ liên quan đến Solzhenitsyn.

Chỉ sau một đêm, đãi ngộ của vị anh hùng chống Liên Xô này đã thay đổi một trăm tám mươi độ.

Gần như chỉ vài ngày sau khi Solzhenitsyn chính thức định cư ở Moscow, chính phủ Mỹ bắt đầu phong tỏa toàn diện Solzhenitsyn, và tội danh lại là gián điệp ý thức hệ tiềm năng của KGB. Tất cả sách của Solzhenitsyn bị gỡ khỏi các cửa hàng, tài sản của ông ở Mỹ bị đóng băng, thậm chí Cục Quản lý Nhập cư còn tuyên bố đưa Solzhenitsyn vào danh sách đen nhập cư, vĩnh viễn không cho phép vào Mỹ. Họ cố gắng khiến Solzhenitsyn biến mất ở Mỹ. Chẳng hạn, Korotich, người còn sót lại, đã đưa Solzhenitsyn vào danh sách những kẻ phản bội chủ nghĩa tự do, và chỉ muốn treo tên ông ta cùng với Liên Xô để mà phỉ báng.

Điều này còn tàn nhẫn hơn cả việc Liên Xô phong tỏa Solzhenitsyn trước đây. May mắn thay, Solzhenitsyn luôn sống một mình, nên không có nhiều tài sản ở Mỹ.

Sau khi biết chuyện này, chính phủ Liên Xô đã trực tiếp cung cấp cho ông một căn hộ và một công việc biên tập viên báo chí, nhưng Solzhenitsyn đã lịch sự từ chối.

Sự kiện lần này đã giúp Solzhenitsyn nhìn rõ bộ mặt thật của người Mỹ. Nước Mỹ giống như một nhà tư bản giàu có, khi con chó được nuôi kêu gào hay thì ban thưởng cho một khúc xương. Nhưng ít nhất Liên Xô, ngay cả trong thời kỳ khó khăn nhất, vẫn không quên cho những kẻ bạc bẽo này một miếng bánh mì.

Sự xuất hiện của Solzhenitsyn như thổi một luồng gió mới vào văn học Nga, giới văn học vốn ảm đạm lại bắt đầu hoạt động trở lại. Có người gọi tình trạng này là thời kỳ Phục hưng văn hóa của Liên Xô.

Mặc dù Surkov tỏ thái độ thận trọng về vấn đề này, bởi lẽ không ai biết liệu có ai đó sẽ lợi dụng phong trào văn hóa mới này để đưa ra những luận điệu chống đối chế độ nhà nước hay không.

"Đồng chí Surkov, đây là sự thiếu tự tin vào xã hội của chúng ta sao?" Sau khi nghe báo cáo của Surkov, Yanaev cười hỏi: "Tôi chỉ nói một câu đơn giản nhất thôi, bây giờ ai còn coi chính sách tuyên truyền chủ nghĩa tự do của Mỹ là niềm tin và mục tiêu nữa?"

Surkov suy nghĩ kỹ, quả thực trong năm năm qua, những khẩu hiệu cải cách thể chế và tự do thuộc về nhân dân từng tràn ngập đã biến mất hoàn toàn, bầu không khí dư luận cũng chuyển từ ủng hộ chủ nghĩa tự do sang phản đối chế độ tự do kiểu Mỹ.

"Tự do chỉ là một khẩu hiệu. Khi người dân không có cơm ăn, họ sẽ lợi dụng khẩu hiệu này để chống lại tất cả những gì hiện có. Nhưng khi mọi người đều bắt đầu an cư lạc nghiệp, ông nói chiến đấu vì tự do, liệu có ai sẽ đi theo ông không?" Yanaev lại hỏi.

Surkov vẫn lắc đầu.

"Mặc dù Mỹ là kẻ thù của chúng ta, trước đây là vậy, bây giờ là vậy, và sau này vẫn sẽ là vậy, nhưng có một điều chúng ta phải khẳng định, đó là sự tự tin vào thể chế, sự tự tin vào đất nước. Thời đại kinh tế phồn vinh cùng một loạt các chính sách phúc lợi, không ai sẽ nghĩ đến việc nổi loạn. Bây giờ nếu công chúng đứng ra nói theo ông để chống lại chủ nghĩa xã hội, trong mắt người khác chẳng phải là điên rồ và không thể lý giải sao."

"Việc Liên Xô chào đón Solzhenitsyn trở về không có nghĩa là chúng ta đã nới lỏng việc chiếm giữ các đỉnh cao dư luận. Kiểm soát dư luận vốn là một điều ngu ngốc, từ thời Stalin đến thời Gorbachev, những kẻ ngu ngốc nắm quyền Bộ Tuyên truyền này từ đầu đến cuối không hiểu một điều, chiến thắng về dư luận thường đi kèm với thành công về kinh tế, với việc nâng cao mức sống của nhân dân. Chứ không phải dựa vào các biện pháp của chính phủ để siết chặt cổ họng người dân."

Surkov cười khổ, nói: "Tổng Bí thư Yanaev, khi ông nói những lời này, tôi còn nghi ngờ mình có nghe nhầm không."

Yanaev lắc đầu, "Anh không nghe nhầm đâu, đây thực sự là chiến thuật dư luận hiệu quả nhất, chiếm lĩnh đỉnh cao dư luận, hiệu quả hơn trăm lần so với việc chính phủ tổ chức một trăm buổi ca ngợi và tán dương Tổ quốc. Đồng chí Surkov, chiến lược tuyên truyền là một môn học rất sâu sắc, anh cần phải học hỏi thêm nhiều."

Yanaev trải tờ báo trước mặt Surkov, trang nhất là bức chân dung của Solzhenitsyn. Ông chỉ vào bức ảnh và nói, "Sở dĩ tôi để Solzhenitsyn trở về, thứ nhất là để chứng minh với thế giới bên ngoài rằng chính phủ Liên Xô không phải là một quốc gia bắt giữ tất cả những người bất đồng chính kiến, thứ hai là thông qua cách này, để giới văn học nghệ thuật trong nước trở thành vũ khí tuyên truyền của chúng ta."

"Vũ khí tuyên truyền?" Surkov không hiểu Yanaev muốn nói gì.

"Khi họ phê phán thời đại Gorbachev, đó chính là dấu hiệu chiến thắng của chiến lược tuyên truyền của chúng ta. Anh thử nghĩ xem khẩu hiệu tiêu biểu nhất cho chính sách của họ thời Gorbachev là gì? Là chủ nghĩa xã hội dân chủ tự do. Phê phán thời đại Gorbachev, tương đương với việc chúng ta đang dẫn dắt giới văn học nghệ thuật đánh giá dân chủ tự do, chuyện gì sẽ xảy ra nếu tiếp tục phê phán?"

"Tôi hiểu rồi, là khơi dậy sự căm ghét của nhân dân đối với chủ nghĩa tự do của Mỹ." Surkov chợt vỡ lẽ, hóa ra bố cục mà Yanaev sắp đặt lại tinh vi nhắm vào tư tưởng tự do của Mỹ, hơn nữa còn vô tình biến nhóm nhà văn kia thành ngòi súng chĩa vào lá cờ chủ nghĩa tự do.

Yanaev gật đầu, rõ ràng Surkov đã đạt đến cảnh giới có thể tự mình đảm đương mọi việc, ngay cả sau này nếu ông không còn ở vị trí Chủ tịch nhà nước, cũng không cần lo lắng chiến trường tuyên truyền rơi vào tay kẻ thù.

"Một khi nhân dân đủ thất vọng với chủ nghĩa tự do, sẽ không còn ai muốn hô hào thà có tự do còn hơn có bánh mì nữa. Việc tiếp theo chúng ta phải làm là dùng các biện pháp của mình để dẫn dắt nhân dân tiến lên. Nhưng trước hết, chúng ta phải có đủ sức mạnh kinh tế, và phải thông qua sự công bằng của chế độ để nâng cao sự đồng tình của nhân dân đối với Liên Xô, nếu không tất cả chỉ là trò cười. Dân chủ cũng vậy, tự do cũng vậy, chẳng qua chỉ là lá cờ mà nhân dân lựa chọn để có được miếng ăn mà thôi. Năm xưa những kẻ từng hô hào rằng thời Saddam không có nhân quyền, bây giờ còn ai nhảy ra hô vang tự do vạn tuế nữa? Thật là trò cười."

Giọng Yanaev khẳng định: "Một ngày nào đó, Liên Xô sẽ giành chiến thắng toàn diện trong cuộc chiến tranh dư luận này, để lá cờ đỏ tung bay trên mảnh đất Bắc Mỹ."