Chuyến thăm Mỹ

Dobrynin trong chuyến thăm Mỹ sẽ trực tiếp đối thoại với các quan chức cấp cao của chính phủ Mỹ. Ngoại trưởng Mỹ Warren Christopher và Cố vấn Tổng thống Mỹ Anthony Lake sẽ là những người đầu tiên đối thoại với Dobrynin, và cùng tìm kiếm đột phá để đạt được đồng thuận về một loạt cuộc khủng hoảng xảy ra ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đối mặt với hai nhà ngoại giao, chính trị gia dày dạn kinh nghiệm, Dobrynin không hề lo lắng. Lần này ông rõ ràng đã chuẩn bị kỹ lưỡng, hay nói cách khác, chính phủ Liên Xô mà ông đại diện không hề vội vã muốn đạt được đồng thuận với phía Mỹ. Vì vậy, ông đã trực tiếp chất vấn phía Mỹ về cách họ xử lý nguyên nhân dẫn đến độc lập? Tức là cách đối mặt với chính sách của Lee Teng-hui. Dobrynin tin rằng chỉ cần vấn đề này được giải quyết thỏa đáng, thì cuộc họp ba bên tiếp theo sẽ có thể diễn ra suôn sẻ.

Địa điểm gặp mặt được chọn tại Nhà Trắng. Dobrynin lại trở về tòa nhà quen thuộc này. Ông lịch sự từ chối sự tháp tùng của tân Đại sứ Liên Xô tại Mỹ, một mình đối mặt với các chính trị gia Mỹ. Đối với ông, Nhà Trắng chính là chiến trường của riêng Dobrynin.

"Chính phủ Mỹ đã cắt đứt quan hệ với các nhà lãnh đạo ở Đài Loan." Ngoại trưởng Warren trả lời thẳng thừng, "Ban đầu chính phủ Mỹ không có liên hệ ngoại giao chính thức nào với họ, nên cũng chẳng có gì đáng nói. Theo yêu cầu của phía Trung Quốc, vấn đề Đài Loan sẽ là vấn đề riêng của Trung Quốc, và chính phủ Mỹ sẽ không can thiệp."

"Chỉ có vậy thôi sao?" Dobrynin nhíu mày không hài lòng, ông xòe hai tay ra, bày tỏ sự thất vọng và chất vấn: "Chẳng lẽ những gì phía Mỹ có thể làm chỉ có vậy thôi sao?"

"Chẳng lẽ như vậy vẫn chưa đủ sao? Có cần chính phủ Mỹ công khai đưa ra lời xin lỗi thì các ông mới hài lòng?" Cố vấn Anthony trả lời hùng hồn, "Trong từ điển của Mỹ, chúng tôi không có hai từ 'xin lỗi'."

Dobrynin nhìn chằm chằm vào cố vấn Anthony Lake, nhìn cho đến khi đối phương có chút rùng mình, rồi mới nửa cười nửa không hỏi: "Xin hỏi, Cố vấn Anthony đã tham gia hoạt động chính trị được bao nhiêu năm rồi?"

"Tôi từng chủ trì chính sách của Mỹ trong chiến tranh Bosnia, thưa ông Dobrynin, và đã đạt được những thành tựu lớn lao." Bị người khác nghi ngờ năng lực của mình, Anthony tỏ vẻ không vui.

"Khi cuộc khủng hoảng Cuba xảy ra, ngài đang ở đâu?" Dobrynin dựa vào ghế sofa, ngẩng đầu lên nói với vẻ khinh thường: "Tôi đã hoạt động trên chính trường Moscow từ thời Tổng thống Kennedy rồi. Lúc đó tôi vừa nhậm chức Đại sứ Liên Xô tại Mỹ ở Washington được bảy tháng, thì cuộc khủng hoảng Cuba bùng nổ giữa Mỹ và Liên Xô. Tổng thống Kennedy đã phải thông qua tôi mới có thể đàm phán với Moscow. Liên Xô rút quân, Mỹ cam kết sẽ không tấn công Cuba để lật đổ chế độ Castro, và đảm bảo sẽ rút các căn cứ quân sự của Mỹ ở Italy và Thổ Nhĩ Kỳ đe dọa biên giới phía nam Liên Xô. Và ngài có biết tầm quan trọng của kênh ngoại giao bí mật không qua các bộ phận ngoại giao không? Tức là có thể trực tiếp bỏ qua các quan chức Bộ Ngoại giao bên cạnh ngài, thông qua tôi để lãnh đạo quốc gia của ngài tiếp xúc với lãnh đạo tối cao của Liên Xô. Ngài có biết sự cần thiết của tôi trong vài thập kỷ qua không? Tin tôi đi, thưa ông Anthony, tôi có nhiều bạn bè trong giới chính trị Mỹ hơn những gì ngài biết bây giờ."

Anthony bị Dobrynin nói cho á khẩu. Dobrynin quay đầu lại, nói với Ngoại trưởng Warren: "Tiếp tục đi, thưa Ngoại trưởng."

"Các ông còn muốn chúng tôi làm gì nữa?" Ngoại trưởng, cũng bị nói cho có chút á khẩu, hỏi.

"Rút Hạm đội 7 Thái Bình Dương của Mỹ đã triển khai ở phía Trung Quốc rồi hãy đến đàm phán hữu nghị với chúng tôi. Chẳng lẽ cách đàm phán của người Mỹ là đặt hai nhóm tác chiến tàu sân bay trước cửa nhà người ta, rồi nói với người ta rằng chúng tôi đến vì hòa bình?" Dobrynin chính nghĩa chỉ trích hành vi vô liêm sỉ của đối phương. Chỉ cần các nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ vẫn lảng vảng ở vùng biển Đài Loan, thì cuộc đàm phán ba bên sẽ được xây dựng trên cơ sở không tin tưởng.

Warren nhíu mày, rõ ràng ông không hài lòng với đề xuất của Dobrynin: "Không được, nếu chúng tôi rút khỏi Đài Loan mà phía Trung Quốc lợi dụng cơ hội dùng vũ lực tấn công, thì tất cả những gì chúng tôi đã làm trước đây sẽ đổ sông đổ biển."

Dobrynin chính nghĩa trả lời: "Đây là nội bộ của phía Trung Quốc, Liên Xô không có quyền can thiệp, và Mỹ cũng không có quyền can thiệp. Lời này ông hãy nói chuyện với các quan chức ngoại giao của phía Trung Quốc. Bất kỳ sự việc nào xảy ra sau đó, Liên Xô đều không chịu trách nhiệm."

Dù sao Liên Xô cũng đóng vai trò trung gian hòa giải, nên ông mới có quyền chỉ trích hành vi vượt quá giới hạn của Mỹ, đồng thời cũng không đưa ra bất kỳ cam kết nào với Mỹ. Thứ nhất, điều này không phù hợp với lợi ích của Liên Xô. Thứ hai, cuộc xung đột này rốt cuộc là xung đột giữa Trung Quốc và Liên Xô, phía Liên Xô chẳng qua chỉ lợi dụng cuộc xung đột này để bán vũ khí và kiếm lời.

Nếu hỏi ai là người thắng lớn nhất trong cuộc xung đột ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thì không nghi ngờ gì đó chính là Liên Xô, quốc gia chưa từng can thiệp vào chiến tranh.

"Về vấn đề này, tôi cần báo cáo với Tổng thống, dù sao tôi cũng không có quyền phản hồi." Warren hít một hơi sâu. Xem ra ông đã tạm thời nắm được thái độ của Moscow. Họ chỉ muốn đàm phán trong cuộc gặp ba bên, chứ không đóng vai trò "sư tử há miệng lớn". Điều này khiến Mỹ rất yên tâm, chỉ sợ rằng Trung Quốc và Liên Xô sẽ liên kết lại để chống lại Mỹ trong cuộc đàm phán, đây là lần đầu tiên hai cường quốc bắt tay nhau.

Dobrynin trả lời: "Tôi cũng hy vọng Washington có thể phản hồi sớm nhất có thể. Còn một điều nữa, Ngoại trưởng Warren, đừng nghĩ đến việc thách thức giới hạn của Bắc Kinh, nếu không cuộc gặp ba bên sẽ kết thúc rất khó coi."

"Cũng xin phía Trung Quốc và Liên Xô 'giơ cao đánh khẽ' trong vấn đề Bán đảo Triều Tiên." Cố vấn Anthony bất ngờ nói: "Nếu không, đừng để vấn đề eo biển Đài Loan vừa được giải quyết, lại xuất hiện vấn đề Bán đảo Triều Tiên."

Anthony ngụ ý đến tình hình căng thẳng gần đây trên Bán đảo Triều Tiên do cuộc khủng hoảng ở châu Á - Thái Bình Dương. Dobrynin hơi ngẩn người, trả lời không nặng không nhẹ: "Chính sách của Liên Xô ở Bán đảo Triều Tiều sẽ không thay đổi."

Anthony khó có thể hiểu được những lời mơ hồ của Dobrynin, liệu ông ấy ủng hộ Triều Tiên thống nhất bán đảo, hay tiếp tục duy trì hiện trạng. Nhưng Dobrynin hôm nay không phải đến vì vấn đề bán đảo, vì vậy Anthony cũng chỉ lướt qua chủ đề này.

Thấy mục đích đã đạt được, Dobrynin không có lý do gì để tiếp tục ở lại Nhà Trắng. Ông đứng dậy chào tạm biệt Ngoại trưởng và Cố vấn An ninh: "Rất vui vì chúng ta có thể đạt được một thỏa thuận chung. Tôi nghĩ tất cả các vấn đề tiếp theo sẽ được giải quyết dễ dàng. Tạm biệt, Ngoại trưởng Warren, và Cố vấn Anthony."

Dobrynin chào tạm biệt hai người một cách lịch sự và tao nhã. Cuộc nói chuyện tưởng chừng thân thiện nhưng lại ngập tràn khói lửa cuối cùng đã khép lại.